İnsani Gelişim Hareketi » Prof.Dr.Yunus Cengel

Elmas Teorisi Din ile Bilimi Barıştıracak

Prof.Dr.Yunus Cengel — Mon, 01 Nov 2010 21:39:24 +0000

Elmas Teorisi Din ile Bilimi Barıştıracak - Prof.Dr.Yunus Çengel

Bugünkü bilim herşeyin madde ve enerjiden ibaret olduğunu öngörüyor. Nevada Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yunus Çengel ise tabiattaki herşeyin madde ve mana karışımı olduğunu söylüyor. Çengel, Einstein gibi gözlem ve muhakemeye dayandırdığı ve Elmas Teorisi adını verdiği teorisiyle bilimde çığır açmayı hedefliyor.
Yeni teori şu: “Dünyada her şey madde ve mânâ karışımıdır. Yani dünyada bir madde boyutu var. Fakat bir de madde olmayan bir sürü şey var.” Muhakeme ve gözleme dayalı Elmas Teorisi’nin müspet ilimlere tamamen uygun olduğunu söyleyen Çengel, Einstein’ın da 1905’te, yayınlarını, muhakemeye dayanarak yaptığını hatırlatıyor.

Elmasın, kurşun kalemlerde iç olarak kullandığımız grafit denen madde ve sobalarda yaktığımız kömürle aynı malzemeden olduğunu biliyor muydunuz? Peki o zaman, torbası 10 YTL’ye satılan kömür ile küçük bir parçasına dahi paha biçilemeyen elmasın farkı ne diye sorduğunuzu duyar gibi oluyoruz. Bilim adamları, elmas ile kömürü birbirinden ayıran özelliğin, elmasta karbon atomlarının düzlemsel bir tabaka yerine üç boyutlu bir kristal oluşturacak şekilde dizilmeleri ve pozisyon almalarında olduğunu söylüyor. Daha açık ifade edersek, toprak altında yani karanlıkta kömür ile elmas madeninin içerik olarak aslında hiçbir farkı yok. Fark, her ikisinin ışıkla buluşması ile ortaya çıkan durumda. Yani, elmasın, ışığı kömür gibi emmeyip, yansıtması ve ışıltılı bir hâl almasında. Ve insanların da bu ışıltılı hâle yüklediği mana ve anlamda. Çünkü elmasın paha biçilemeyen madde olması ve güzelliği de bizler için buradan geliyor. Işıltılı hâli bizler için bir anlam ifade etmeseydi, elmas da dünyanın en pahalı madenlerinden biri olmayacaktı.

Ancak bugünün bilim adamlarının genel görüşü, her şeyin kaynağının madde ve enerji olduğu yönünde. Dolayısıyla maddeye baktığımızda da temel yapısı itibariyle her atomda elektron, proton ve nötron bulunuyor. O zaman her şey elektron, proton ve nötrondan oluşuyor ve her şey madde ve enerjiye dönüşebiliyor. Bu anlayışa göre altın da, demir de, kömür, elmas ve taş da aynı şeyi ifade edecekti bizler için. Bir örnek daha verelim. Elimizde bir gül var. Üzeri de çamurlu. Gül ve çamuru laboratuvarda tahlil ettirdiğimizde her ikisinin temel yapısının da madde olarak tamamen aynı olduğu rapor edilecekti bize: Elektron, proton, nötron. Fakat gerçekte her ikisinin de farklı olduğunu biliyoruz. Çünkü gül bizim hislerimizi harekete geçirebilecek kadar güzelken, çamur tabiatta, kendisinden sakınılması gereken bir madde olarak bilinmektedir. Peki o zaman gül ile çamuru birbirinden ayıran ve bilimin ıskaladığı şey ne?

Yeni teori şu: “Dünyada her şey madde ve mânâ karışımıdır. Yani dünyada bir madde boyutu var. Fakat bir de madde olmayan bir sürü şey var.” İddiayı dile getiren isim ise Amerikan Nevada Üniversitesi eski öğretim üyelerinden Prof. Dr. Yunus Çengel. 20 yılı aşkın süredir ABD’de bilim adamı olarak çalışan Çengel, buna “Elmas Teorisi” diyor. Prof. Dr. Çengel, Elmas Teorisi’nin, bilimin gereği olan gözleme dayalı olduğunu ifade ediyor. Yıllarca gözlemlediklerini Elmas Teorisi ile dile getiren Çengel, böylece, birbiriyle küskün olan, hatta birbirinden uzak duran bilim ile dinin barışmasına katkı sağlamayı amaçlıyor. Barışırlarsa ne mi olacak? Yunus Çengel’in deyimiyle, bilimin önü daha da açılacak.

Duanın iyileşmeye etkisi inceleniyor

Amerika’da tıp bunu başarmış. Mesela daha önce kabul görmeyen akupunktur tam anlaşılamamış olsa da tıpta kullanılıyor. Bizde ‘kocakarı ilaçları’ olarak bilinen bitkisel ilaçlarla tedaviye de başlamış Amerikan tıp dünyası. Son gelinen noktada Pensilvanya Üniversitesi, araştırılacak konular arasına duayı da almış. Üniversite, duanın iyileşmeye etkisini inceleyecek. Ancak, Prof. Çengel’in söylediğine göre tıp biliminin kat ettiği yola karşılık fizik bu konuda hâlâ kör. Yani maddenin dışında bir şeyin varlığını kabul etmemeye direniyor. Çengel, geliştirdiği Elmas Teorisi’ne daha da açıklık getirmek için bu noktada bir örnek daha sunuyor: “Kitabı ele alalım. Kitabımızın ağırlığı 100 gram olsun. Bunun 99 gramı kağıt, 1 gramı mürekkepten müteşekkil. Ve yanda da yine 99 gram ağırlığında boş kağıt ile üzerine 1 gram mürekkep dökülmüş bir malzeme olsun. İkisini karşılaştırdığımızda, malzemesi tamamen aynı olmasına rağmen ikincisinin kitap olmadığını söyleyeceğiz. Demek ki kitabı kitap yapan mânâsıdır.”

Din ile bilimin birbirine küsmesi Osmanlı’nın son dönemlerine dayanıyor. Aslında din ile bilimin küskünlüğü kilisenin meselesi. Ancak Türk bilim dünyası da bu sorunla yıllarca boğuşmak durumunda kalmış. Ama bundan önce İslamiyet’te ilim ile din beraber yol almış. Hatta biri parlak olduğu zaman diğeri de en parlak devrini yaşamış. Bu uzun bir süre böyle devam etmiş.

Aslında bu kavganın Avrupalılar için haklı bir mücadele olduğunu söyleyen Çengel’e göre onların ilerlemesine engel olan Hıristiyanlıktı: “Çünkü kilisenin bilim üzerine muazzam bir tahakkümü vardı.” Bu aşamadan sonra Avrupa, bilimsel düşüncenin gelişmesi için dinden tamamen ayrılmaya karar verdi. Onlara göre din ile bilim bir arada gitmeyecekti. Bilimin özü sorgulamak, gözlemlemekti. Hıristiyanlıkta ise papaz ne derse o oluyordu.

Bilim önyargısız değil, dine karşı önyargılıdır

Devamını Yunus Çengel’den dinleyelim: “Avrupa Rönesans hareketi ile bunu aştı. Ama Avrupa’da bilim adamlarının muazzam bir kuyruk acısı vardır; bu bağnazlıktan, taassuptan, tahakkümden dolayı. O yüzden dine karşı belki bir kin, nefret, düşmanlık gibi hisler kaldı. Sonuçta bu ikisi ayrıldı ve bilim muazzam şekilde gelişti. Ama muhalif olarak gelişti. Hatta önyargı o kadar ilerledi ki, bugün inancı ima eden şeyler bile dışlanır. ABD’de bu konuda tartışmalar çıkıyor.”

Elmas Teorisi ile, yani varlıkların madde dışında bir de mânâ âlemleri olduğunun kabulü ile mühendislik âleminde yeni bir çığır açacağını, fizik dünyasında da çalkantıya sebep olacağını belirten Yunus Çengel, teori sayesinde insanların evrene, tabiata bakışının değişeceğini düşünüyor. Şu anda riayet edilen “Her şey madde ve enerjidir. Her şeyin kaynağı da madde ve enerjidir.” bakış açısının da bırakılacağını kaydediyor. Çünkü sunumunun müspet ilimlere tamamen uygun olduğunu, gözleme, muhakemeye dayandığını, müspet ilimlerde yerleşmiş hiçbir kurala aykırı bir durumun bulunmadığını söylüyor. Çengel teorisinin önünün açık olduğunu vurgulayarak şu örneği veriyor: “Einstein 1905’te, tamamen muhakemeye dayanarak yayınlarını yaptı. Şu anda 2005’teyiz. Birleşmiş Milletler 2005’i Fizik Yılı ilan etti. Sebebi de Einstein’ın sunduğu üç tane tebliğ. Einstein o zaman akademisyen bile değildi. O zaman uçuk gibi geldi insanlara. Fakat daha sonra bakıldığında hakikaten her şeyin uygun olduğu görüldü. Zaten Einstein’ın bir sözü var, ‘Eğer bir fikir başta saçma ve uçuk gelmiyorsa onun için ümit yok demektir.’ diye. Onun için Elmas Teorisi’ni anlamakta fizikçiler biraz zorlanacak. Felsefe uzmanları da bunu gayet iyi anlayacak.”

Yunus Çengel aslında jeotermal enerji, güneş enerjisi ve enerji tasarrufu gibi alanlarda uzman. Lisansüstü ve doktorasını ABD’de tamamlamış. 1980’den 2002’ye kadar, önce Kuzey Carolina Üniversitesi’nde, daha sonra Nevada Üniversitesi’nde dersler vermiş. Asıl çıkışını, 2002 yılında 4. baskısını gerçekleştiren, Çince, Japonca, Korece, İspanyolca, Türkçe, Farsça ve Yunancaya da çevrilen “Thermodynamics: An Engineering Approach” (Mühendislik Yaklaşımıyla Termodinamik) adlı kitabıyla yapmış ve ABD’de en çok tercih edilen mühendislik kitaplarının yazarı bir bilim adamı. Bunun dışında dört kitabı daha bulunan Çengel, 2002’den bu yana, istediği zaman Nevada Üniversitesi’nde ders verme hakkına sahip. 1955 yılında doğup büyüdüğü Kuşadası’nda, kendisini yeni kitaplar yazmaya, yayımlanmış kitaplarını yeni baskılar için hazırlamaya ve Türkiye’nin her tarafında konferanslar vermeye adamış biri.

Yunus Çengel, ilkokulu Kuşadası’nda okuduktan sonra ortaokul ve liseye Aydın’da devam eder. Aydın Lisesi’nde iken ikinci sınıfta TÜBİTAK’ın açtığı imtihanı kazanarak burs almaya hak kazanır. Bilim Teknik dergisi ile ilk defa bu vesileyle tanışır. “Aileden bir doktor çıksın.” baskılarına karşı, geleceğe yönelik heyecanlı bir meslek olur düşüncesiyle, fakat henüz tam ne olduğunu bilmediği mühendisliği tercih eder. Liseyi bitirdiği 1972’de İstanbul Teknik Üniversitesi’nin Makine Mühendisliği Bölümü’ne girer.

İETT dersanesinde öğrenilen İngilizce

Tipik Türk eğitim sisteminin ürünü ile hayalindeki mühendislik farklı çıkınca, henüz birinci sınıfta iken okulunu bile değiştirmeyi düşünür. İmdadına 3. ve 4. sınıflarda verilen mesleki dersler yetişir ve okulda kalır. 1976’da öğrenci olayları sebebiyle üniversite bir yıl kapalı kaldığından, yedi kardeş içinde üniversiteyi bitiren tek çocuk olarak 1977’de İTÜ’den mezun olur. Okuldan geriye aklında ‘Hayal kırıklığı, eğitim sisteminin ruhsuzluğu, hocaların formaliteciliği yani dersi verip, bırakın başka kitaplar önermeyi, kendi dersinin bile kitabını öğrenciye aldırmayan, fotokopiler sayesinde, geçmiş yıllarda çıkan soru kalıplarının ezberlenmesi sonucu gelen bir mezuniyet’ kalmıştır. Öğrencilerinin muhakeme yönü çok gelişmiş olmayan, zaten gelişmesi teşvik edilmeyen bir eğitim düzenidir bu. Ama buna rağmen kaldığı ev ile kampüs arasındaki mesafede, İETT’de geçen 1 saatlik süreyi değerlendirerek kendi çabasıyla İngilizceyi öğrenir. Bir nevi ‘İETT dersanesi’ne gider.

Üniversiteyi bitirmesine yakın koridorda gözüne ilişen “Türkiye Demir Çelik İşletmeleri ABD’ye mastır için lisansüstü öğrenci gönderecektir.” ilânı, onun hayatının akışını tamamıyla değiştirir. 1977 Aralık ayında North Carolina State University’de lisans üstü eğitimine başlar: “ABD’ye gidince, bizde tabii iyi çocuk havası var. Derslerimize çalışacağız, hoca ne derse yapacağız. Amerika’da eğitim sistemi değişik ama sonuçta yine her şey size bağlı. İnisiyatif kullanma alışkanlığı kazanmadığımız için böyle bir şey yok.” Türk eğitim sisteminin izlerini üzerinden atması uzun süre mümkün olmaz.

İki yıllık eğitim süresinin sonlarına doğru gördüğü bir ilân yine hayatının akışını değiştirmeye yeter. Asistanlığa başvurur, kazanır. Güneş enerjisi dersinin asistanlığını yapar. “Bir şey yapınca en mükemmelini yapmak” prensibi, onun için, geleceği yönlendiren önemli bir meziyet olur. Güneş enerjisi dersinin iki hocası, normalde kendilerinin yapacağı işleri de bu genç asistanın yapması karşısında ondan çok memnun kalır ve üniversitede kalıcı olması talebinde bulunurlar Çengel’den. Bunun üzerine doktoraya başvurur. Bir tarafta burslu okuduğu Demir Çelik İşletmeleri’ne dönmek diğer tarafta da ABD’de kalıp akademik hayatını sürdürmek tercihleri vardır. Sınava girer, sonuçlar belli oluncaya kadar da Demir Çelik İşletmeleri’nde çalışmaya başlar: “Dönerken bir yandan da Demir Çelik’te çalışacağım için, yetkililer ‘Biz seni ABD’ye gönderdik. Sen şu an yüksek mühendissin. Artık senin fikirlerinden istifade edelim’ derlerse ben ne cevap vereceğim diye düşündüm. Yani gerçek hayata yönelik bir proje, düşünce geliştirmemişim. İnisiyatif kullanmamışım. Ondan sonra dedim ki ABD’deki bütün bu eğitimim boşunaymış.”

Yunus Çengel, beklediği cevap gelince 1980’de tekrar geri döner ABD’ye: “Döndüğümde bu kez dizginleri elime aldım. Dedim ki, ‘Bundan sonra iyi çocuk rolünü bırakıyorum. Artık sorgulayan, inisiyatif kullanan ve bunu saygı ve edep ölçüleri içinde yapan bir kişi olacağım.’ Ve benim hayatta üretici olmam 1980’de başladı. Ondan sonra zaten nereye el attıysam onu sorgulayarak, ölçerek, bakarak yapmaya başladım.” Yunus Çengel, yine koridorda yürürken hocalardan bir teklif daha alır. Bu sefer mühendisliğin en belalı derslerinden biri olan termodinamik dersi vermesi istenir ondan.

Yunus Çengel ABD’deki öğrencilerine verdiği termodinamik dersine çok iyi hazırlanır. Dersle ilgili, kütüphanelerde ilâve kaynaklar bulur, gerçek hayattan örneklerle dersini anlaşılır kılar. Bu çabasının sonucunu da, ABD’de sömestr sonunda yapılan ve bu sefer öğrencinin hocayı değerlendirmeye tabi tuttuğu demokratik bir uygulamada alır. Türkiye’de tartışmalara sebep olan sistem, ABD’de devlet üniversitelerinde dahi yıllardır uygulanmaktadır. Çünkü orada, öğrenciyi müşteri gibi gören üniversite, öğrenci tarafından sevilmeyen veya kalitesi düşük hocaların kendisine ‘müşteri’ kaybettireceği korkusunu yaşamaktadır. Amerikan sisteminde bir üniversitenin öğrenci kaybetmesi durumunda, Çengel’in ifade ettiği gibi, üniversite kapısına kilit vurmak zorunda kalır. Rektöre de hesap vermek düşer. Bu durumda Türkiye için YÖK’ün kulakları çınlasın demekten başka diyecek bir şey yok!

Sınavda hocaların öğrenci ile teması, derse hakimiyeti, anlatma kabiliyeti gibi özellikler öğrenciler tarafından not verilerek değerlendiriliyor. İlgili bölüm sekreterinin yürüttüğü işlemin neticeleri hocalara da bildiriliyor ve sonuca göre herkes kendisine çekidüzen veriyor. İşte, Yunus Çengel de, henüz daha doktora öğrencisi olmasına rağmen verdiği dersler nedeniyle sömestr sonunda değerlendirmeye tabi tutulduğunda, öğrencilerin oylarıyla “Karno” adı verilen mükemmellik ödülünü, bölüm tarihinde Dr. unvanı almadan kazanan ilk kişi olur. Sömestr sonunda öğrenciler tarafından yapılan değerlendirmede sorulan sorulardan biri de ders kitabı ile ilgilidir. Yunus Çengel’in kendi bölümü ile ilgili yapılan en önemli ve değişmeyen eleştiri ise “Hoca harika ama kitap rezil” olmaktadır. Prof. Çengel, öğrencinin rahat anlayabileceği şekilde bolca malzeme toplayıp dersini öyle yaptığından, sonunda elinde oldukça geniş bir kaynak biriktiğini fark eder. Hemen dört bölüm yazıp iki yayınevine gönderir. Yayınevleri de uzman kişilerden “termodinamik dersi böyle anlatılmalı” raporu karşısında onun kitabını basma yarışına girer: “İnisiyatif kullanmak burada önemli işte. Mesela 25 yaşına gelinceye kadar bizim haddimize mi düşmüş, onca yıllık hocaların yazdığı bir kitabı beğenmeyip sorgulamak diye düşünürdüm. Baktım ki mastırını bitirmiş birisi olarak onlardan daha iyisini yapabiliyoruz. Bu bana müthiş bir özgüven verdi. Dönüm noktası oldu benim için.”

7 dile çevrilen ders kitabı

Sonuçta Çengel’in McGraw-Hill tarafından 1989’da basılan Mühendislik Yaklaşımı ile Termodinamik kitabı, sahasında piyasadaki kemikleşmiş kitaplardan daha fazla ilgi uyandırır ve yedi dile çevrilerek uluslararası bir başarı yakalar: “Kitap şu anda ABD’de ve dünyada bir numara. Benim felsefem şuydu. Ders kitapları öğrenciler içindir, hoca için değil. Bunun için bayağı bir ilgi gördü. Ve bu da şu intibaı verdi. Türkiye’den çıkan birisi kendi konusunda dünyada lider olabiliyor. Karamsarlığa hiç gerek yok. Yeter ki düzgün prensipler edinilsin, sebat edilsin ve de mükemmellikten taviz verilmesin.”

1984’te doktorasını bitiren Çengel, mezun olduğu okul değil de Nevada Üniversitesi’nde göreve başlar. Çünkü Amerika’da önemli bir anlayış da üniversitelerin kendi mezunlarını hoca olarak barındırmamalarıdır. Çengel, bunun altında yatan sebebi şöyle açıklıyor: “Birincisi, üniversiteye yeni fikirler gelsin amacı güdülür. Ayrıca, doktorada mezun olmuş öğrencisi başka üniversitelerde hoca olarak işe alınırsa, bizim ürünümüz demek ki para ediyor diye düşünülmektedir.”

1985’ten 2002’ye kadar Nevada Üniversitesi’nde ders veren Yunus Çengel, Amerikan üniversitelerinde yaygın olan her 6 yılda 1 sene ücretli izin hakkını da kitap yazmak üzere kullanır. Uygulamanın amacı, hocanın çalışmaları varsa, hocayı yüklerinden arındırmak, yoksa, kendisini yenileyip tazelenmesini sağlayacak süreyi ona temin etmektir.

2002’de, istediği zaman ders verme hakkı baki kalmak üzere Nevada Üniversitesi’nden emekli olan ve çocuklarının İslam ve Türk kültüründen uzak kalmaması için Türkiye’ye dönen Çengel, şimdilerde hem Elmas Teorisi üzerine, hem de yazmış olduğu Termodinamik ve Isı Transferine Giriş, Isı Transferi: Pratik Bir Yaklaşım, Isıl-Akışkan Bilimlerin Esasları ve Akışkanlar Mekaniği adlı kitaplarının yeni baskıları üzerinde çalışmakla meşgul.

ASME (Amerikan Makine Mühendisleri Birliği) ve ASEE’nin (Amerikan Mühendislik Eğitimi Birliği) üyesi olan Yunus Çengel’in asıl ilgi alanı enerji. Mükemmel Mühendislik Kitabı Yazımı nedeniyle ASEE tarafından verilen Seçkin Yazar Ödülü’nü 1992 ve 2000 yıllarında alan ve bu ödülü tarihinde iki kez kazanan tek kişi olan Çengel, Enerji Bakanlığı’nın rakamları ile Türkiye’nin enerjide nerede ise dörtte üçünün dışa bağımlı olduğunu, halbuki iç kaynakların harekete geçirilmesi ile bunun çok rahat karşılanabileceğini söylüyor. Enerji Bakanlığı’nın gündeminde yer alan 4-5 nükleer santral yapımına harcanacak meblağın 10 milyar doları bulacağını, aslında buna hiç gerek olmadığını, çünkü Türkiye’nin alternatif ve yenilenebilir doğal enerji kaynaklarına sahip olduğunu ifade ediyor.

2004 rakamları ile Türkiye’nin kullandığı elektrik miktarı 150 milyar kw/saat. Buna rağmen kurulu gücü ancak 37 bin MG (mega watt). Çengel, Türkiye’nin kömür kaynaklarının sonsuz denecek kadar fazla olduğunu, kirliliği sebebiyle onu göz ardı etsek dahi, Türkiye’de kullanılmayan hidrolik enerji ile bile tüm bu ihtiyacın karşılanabileceğini söylüyor. Üstelik bunlar Enerji Bakanlığı’nın bildiği ve etüdünü yaptığı veriler. Yunus Çengel, bunların dışında, Türkiye’de hiç kullanılmayan 4 bin 500 MG gücünde jeotermal enerji kaynağı da bulunduğunu, keza, 83 bin Kw/saat rüzgar enerjisinin bile Türkiye’nin ürettiği 37 bin mega watt rakamını çok rahat karşılayabileceğini hatırlatıyor. Sonra kayıp-kaçak oranı dünyada ortalama yüzde 8’ler civarında iken Türkiye’de yüzde 22. Bunun yarıya indirilmesi halinde dahi 4 bin mega watt enerjinin elde kalacağını söyleyen Çengel, böylece 10 milyar dolar harcanarak elde edilmesi planlanan 5 bin MG enerji üretecek nükleer santrale ihtiyaç duyulmayacağını söylüyor.

Pek bilinmeyen enerji çeşidi: Tasarruf

Yunus Hoca’nın dikkatimize sunduğu önemli bir enerji kaynağı daha var. ‘Keşfedilmeyi bekleyen tükenmez enerji kaynağı’ olarak sunduğu, Türk halkının pek bilmediği bu enerji çeşidi de tasarruf. Çengel, 1970’lerde Arap ülkelerinin uyguladığı petrol ambargosu sayesinde Amerikalıların tasarrufu öğrendiğini anlatarak, Amerika’nın, eğer o tasarruf tedbirlerini almasa idi bugün kullandığı enerjinin yüzde 80 daha fazlasını kullanacağını söylüyor. Tasarruf sonucunda Amerika’da inşaatına başlanan 107 bin megawat kapasiteli 97 nükleer santral yapımı da iptal edilmiş. Türkiye ise ABD’nin 1970’lerde yaptığı hatayı tekrarlamak üzere.

Peki tasarruf nasıl yapılıyor? Önce ev ve işyerlerinde kullanılan ve Avrupa ve Amerika verilerine göre Türkiye’de 2-3 kat daha fazla olan metrekare başına enerji kullanımı yarıya düşürülebilir. Bunun için önce tasarruf ampulleri kullanmakla işe başlamak gerekiyor. Sonraki ve en önemli tasarruf kaynağı izolasyon. ABD’de tüm duvarlar izolasyonlu olmak durumunda. Yoksa belediye inşaata izin vermiyor. ABD’nin izolasyondan yıllık tasarrufu 177 milyar dolar. Türkiye’de çift cam kullanımına geçilmesinin dahi önemli bir tasarruf sağladığını söyleyen Çengel, burada halkı uyarma ve bilgilendirme konusunda üniversiteleri de göreve çağırıyor ve bir seferberlik başlatılmasının şart olduğunu vurguluyor.

Son sözü yine Türkiye’de okuyup ABD’de doktora yapan ve akademik hayatında başarılara imza atan, Elmas Teorisi’ni geliştiren Türk profesör Çengel’e bırakalım: “Türkiye’de bence en büyük israf beyin gücü israfı. Bunu önlemenin de yolu istişareyi esas almak, gerçek demokrasiyi tesis etmek. Türkiye’de saltanatın yıkılması lazım. Ruhu hâlâ Türkiye’ye hükmediyor. O yüzden bu AB süreci çok önemli. Bu süreçte biz demokrat olmayı öğreneceğiz. Sonra Türkiye kendi beyin gücünü keşfedecek.”

Elmas Teorisi Din ile Bilimi Barıştıracak

Prof.Dr.Yunus Cengel — Mon, 01 Nov 2010 23:39:24 +0000

Elmas Teorisi Din ile Bilimi Barıştıracak - Prof.Dr.Yunus Çengel

Duanın iyileşmeye etkisi inceleniyor

Bilim önyargısız değil, dine karşı önyargılıdır

İETT dersanesinde öğrenilen İngilizce

7 dile çevrilen ders kitabı

Pek bilinmeyen enerji çeşidi: Tasarruf

İkinci Boyut ve Elmas Teorisi

Prof.Dr.Yunus Cengel — Mon, 01 Nov 2010 21:35:30 +0000

GİRİŞ
Müsbet ilmin kaynağı gözlemdir, kamçısı da merak ve sorgulamadır. İlmin gelişmesi önündeki en büyük engel ise şartlanmadır ve onun da kaynağı herşeyin üzerine siyah bir cehalet örtüsü çeken alışkanlıktır. İki şeyi her zaman birlikte görmeye alışan bir insan, zamanla bu iki şeyi birbirinin parçası veya birini diğerinin kaynağı olarak algılar ve biri olmadan diğerinin olamıyacağı hissine kapılır. Zamanla betonlaşan bu önyargıları kırmak gerçekten çok zordur. Okullarda yapmaya çalıştığımız en mühim şeylerden biri öğrencilerin beraberlerinde getirdikleri bu tür yanlış anlamaları söküp doğruları ile değiştirmek. Ama bunu bile tam olarak başardığımız söylenemez. Mesela hiçbirimiz termodinamiğin birinci kanununda ifadesini bulan enerjinin korunumu prensibine itiraz etmeyiz, ama yalıtılmış bir odanın ortasına konup kapısı açık olarak çalıştırılan bir buzdolabının odayı soğutmayıp aksine ısıtacağını kabul etmekte zorlanırız. Çünkü buzdolabı ile soğutmayı beraber görmeye şartlandık. Farelerle yapılan deneyler de şartlanmanın nasıl yanlış bilgilerin kaynağı olabileceğini gösteriyor.

Benzer şekilde, biz herşeyi – kuvvet, sevgi, öfke ve hatta hayat, görme, işitme vs – ancak etkileri maddede görülünce algılıyabiliyoruz ve tabii olarak herşeyin kaynağının madde olduğu yanılgısına düşüyoruz. Pek de sorgulamadan kendimizi içinde bulduğumuz bu önyargı günümüzde de ilmin üzerine kurulduğu platformu oluşturmaktadır. Ancak gittikçe yükselen bu binanın oturduğu zeminin sağlamlığı artık yavaş yavaş sorgulanmaya başlanmalı ve gerekirse zemin muhkem hale getirilmelidir. Bu makalede evren ve varlıklar hakkındaki madde (veya enerji)’den oluşan tek katmanlı mevcut görüş ciddi olarak sorgulanmakta ve varlıklar hakkındaki anlayışımızı derinden etkiliyecek ve hatta değişterecek yeni bir görüş ortaya konmaktadır. Tüm varlıkların madde ve madde-dışı (mana) unsurlar karışımı olduğu gözlemlerle izah edilmekte ve evrenin aslında madde-enerji katmanı ile beraber çok sayıda madde-dışı katmandan oluştuğu gösterilmektedir. Maddeye dayalı mevcut evren anlayışımızı temelinden sorguluyan bu iddialı yaklaşım okuyucuların değerlendirmesine sunulmuştur.

MADDE VE ENERJİ

Einstein’ın meşhur E = mc2 formülünden de görüleceği gibi, madde ile enerji aynı varlığın iki değişik tezahürüdur ve biri diğerine dönüşebilir. Yani madde ve enerji aslında eşdeğerdir ve maddeye enerjinin bir şekli olarak da bakılabilir. Keza, “maddenin korunumu” ve “enerjinin korunumu” kanunlarının ifade ettiklerinin aksine, evrende korunan madde veya enerji değil, ikisinin toplamıdır. Madde ve enerjinin ayrı ayrı korundukları prensibi temel değil pratik bir yaklaşımın sonucudur ve sağladığı kolaylıktan dolayı genel kabul görmüştür.

Madde, hidrojen ve karbon gibi elementlerden, elementler atomlardan, atomlar elektron, proton ve nötronlardan, proton ve nötronlar da quarklardan ve hepsi en niyayet evrenin temel yapı taşı olduğu tahmin edilen nötrino parçacık (veya dalga)’larından oluşur. Elektron, quark ve nötrino parçacıkları zıplayıp duran toplardan ziyade dalgalara benzerler ve dalga özellikleri taşırlar. Mesela elektronların dalga özelliği interference deneyi ile kolayca gösterilebilir. Diyebiliriz ki fiziksel evren parçacıklardan veya başka bir bakış açıyla dalgalardan oluşur – aynen bir TV yayını gibi. Yani tüm evrenin hammaddesi en temel şekliyle ifade etmek gerekirse, “enerji dalgası”dır. Televizyon yayın dalgaları ekranda nasıl elma, çiçek, kuş veya insan imajları oluşturuyorlarsa, evrendeki enerji dalgaları da elma, çiçek, kuş ve insan (ve hatta ses) oluyor. Yani bir insan bedeninin hammaddesi ile bir kuş veya elma veya bir kayanın hammaddesi tamamen aynı – hepsi elektron, proton ve nötronlardan (veya TV yayını gibi dalgalardan) oluşuyorlar.

Madde ve enerjinin birbirine dönüşümü, parçacık fiziği araştırma merkezlerinde rutin olarak yapılan işlerdendir. Her parçacığın “karşımadde” (antimatter) denen kütlesi aynı yükü zıt bir ikizi vardır. Bir parçacık kendi karşıparçacığı ile karşılaştığı zaman, parçacıkların ikisi de yok olup eşdeğer miktarda bir enerjiye dönüşür. Gerekli kütle-enerjiyi oluşturmaya yeterli enerji bulunduğu zaman da bir parçacık-karşıparçacık çifti oluşabilir. Mesela bir elektron ile pozitron (pozitif yüklü elekton veya anti-elektron) yüksek hızda çarpıştırıldıkları zaman, birbirlerni yok edip eşdeğer miktarda gama ışını ve gama ışınından da quark ve antiquark parçacıkları oluşur. Benzer şekilde bir proton ve antiproton (negatif yüklü proton) çarpıştırılınca gluon ışını ve ondan da quark, antiquark, elektron ve nötrino parçacıkları oluşur.

Artık bu madde-enerji dönüşümleri atom seviyesinde de oluyor. 2002 yılında CERN laboratuvarında negatif yüklü bir antiprotonla pozitif yüklü bir antielektrondan bir antihidrojen atomu yapılmış ve bu antihidrojen atomu hidrojen atomu ile çarpıştırıldığında her iki atomun da yok olup eşdeğer miktarda bir enerjiye dönüştüğü gözlenmiştir (Bilim ve Teknik, Aralık 2002). Güneşte her saniye 5 milyon ton madde enerjiye dönüşür. Bütün bu gözlemler açıkça gösteriyor ki madde enerjinin bir şeklidir.

Parçacık fiziği teorileri, evrenin ilk oluşum aşamalarında madde ve karşımaddenin aynı miktarda olmasını gerektirir. Ama bugün karşımadde yok denecek kadar azdır ve bu madde-karşımadde dengesizliği bir muamma olmaya devam etmektedir. Gerçi bu böyle olmasaydı, evrende madde diye birşey kalmayacak ve herşey elektomanyetik radyasyona dönüşecekti. “CP ihlali” denen bu aykırılık hala izah edileceği günü beklemektedir. Ama her halükarda bizim temel yapı taşımızın televizyondaki bir insan imajının elektromanyetik radyasyon olan temel yapıtaşından pek de farkı yoktur. Ve denebilir ki elektrikler kesilince nasıl bir televizyon yayın âlemi yok oluveriyorsa, bize çok sağlam görünen bu evrenin de bir anda yok oluvermesi gayet mümkündür.

Bu televizyon analojisi şu meraklı soruyu da akla getirir: Televizyon yayını ve evrenin temel yapıtaşları aynı olduğuna ve televizyon âlemi her an yeni yayınla tazelendiğine göre, acaba evren de daimî olarak her an yenileniyor mu? Acaba iddia edildiği gibi herşeyi yutan karadeliklerin tam aksini yapan beyaz noktalar var mı? Sakın bu beyaz noktalar karadeliklerin yapışık ikizleri olmasın? Neyse, biz bu konulari bilim-kurgu yazarlarına bırakıp konumuza devam edelim.

Galaksilerdeki yıldızları bir arada tutan çekim kuvvetinin görülen kütle ile sağlanması mümkün değildir. O halde göremediğimiz bir “karanlık madde” gerekli ilave çekim kuvvetini sağlamalıdır. Karanlık madde ışık vermez, ışığı almaz ve yansıtmaz. Karanlık madde electron, proton ve nötrondan oluşmaz

Evrendeki tüm maddenin %80’i karanlık maddedir ve karanlık maddenin en muhtemel temel yapıtaşı adayı evreni dolduran gölgemsi madde parçacığı olan nötrinodur. Yani içinde yaşadığımız evrenin büyük kısmı fiziken değil “ilmen” mevcuttur. Ayrıca, zaman ve mekân madde yüzünden vardır. Yoksa madde, zaman ve mekânda var olan bir şey değildir.

MADDEYİ BİR ARADA TUTAN TUTKAL: KUVVET

Eğer evren sadece madde (veya enerji) olsaydı, büyük patlamadan (big bang) sonra irili ufaklı bir toz bulutu (veya bir radyasyon alanı) olarak kalacaktı. Atom gibi anlamlı yapıların oluşması, parçacıkların bir araya getirilmesiyle olur ve bu da kuvvet gerektirir. Mesela proton içinde quarkları ve atom çekirdeği içinde birbirini iten pozitif yüklü protonları, güçlü kuvvet bir arada tutar.
Kuvvet maddeye etki eder, maddeyle iletilir, ama madde değildir. Kuvvetin kendisi görülmez; varlığı madde üzerindeki etkisinden bilinir. Bu etkinin kuvvet taşıyıcı parçacıklarla sağlandığı düşünülür – elektromanyetik kuvvetin fotonlar ve yerçekimi kuvvetinin henüz gözlenmemiş graviton adı verilen parçacıklar tarafından iletilmesi gibi. Maddeye benzer olarak, tüm kuvvetlerin temel yapıtaşlarının aynı olduğu kanaati yaygındır, ama bu kuvvetlerin birliği teorisi “unified theory” henüz kanıtlanabilmiş değildir.

Öyle görülüyor ki kuvvet olmasaydı, evrende biz dâhil herşey infilak edip parçacık bulutuna dönecekti. Sanki herbir atomda kuvvetten oluşan bir manevî kalıp, bir yuva, bir ruh vardır ve parçacıklar kanunların yönlendirmesi ve sevketmesiyle bu yuvalarına koşup yerlerini almaktadırlar. Yani en basit bir proton bile bir madde-mana karışımıdır ve madde-dışı unsur olan kuvvet kaldırıldığı zaman fiziksel yapı adeta yok olmaktadır – aynen bir binanın harcı çıkarıldığı zaman çöküp bir tuğla yığınına dönmesi gibi. Bazı parçacık fizikçilerinin görüşlerine göre her temel parçacığın bir “gölge” kuvvet taşıyıcı parçacığı ve her kuvvet taşıyıcı parçacığın da bir “gölge” madde parçacığı vardır. “Supersimetri” denen kütle parçacığı ile kuvvet taşıyıcısı arasındaki bu ilişki üzerindeki çalışmalar CERN ve Fermilab laboratuvarlarında devam etmektedir.

Kuvvet taşıyıcısı bu tür parçacıklar henüz gözlenebilmiş değildir ve gözlenmesi muhtemel de görülmüyor. Çünkü kuvvetin kaynağı madde değildir. Madde veya enerjinin temel yapıtaşında (mesela nötrinoda) kuvvet diye bir unsur gözlenmemiştir. Bilim gözlemlere dayanır. Kuvvetin kaynağının madde olduğu tezi olsa olsa bir önkabuldur ve bu aşamada bilimsellikten yoksundur. Madde ve kuvvetin yapışık ikizler gibi her zaman beraber görülmeleri, objektifliklerini korumaları gereken biliminsanlarını bile kuvvetin kaynağının madde olduğu konusunda şartlandırmıştır ve bu önyargı yeni bilimsel açılımlar önünde ciddî bir engel teşkil etmektedir. Kuvvet, maddeden bağımsızdır ve başlıbaşına değişik bir boyuttur. Artık evrene tek katmanlı değil, iki katmanlı (hatta çok katmanlı) bakma zamanı gelmiştir. Özetlemek gerekirse,

Mevcut görüş (tek katmanlı): Varlık = Madde (veya enerji)

Yeni görüş (iki katmanlı): Varlık = Madde (veya enerji) + Kuvvet

Yani, elmasta karbon ile ışığı ayırd ettiğimiz gibi, madde ile kuvveti de ayırd etmeli ve kuvveti evrende her maddeye tam nüfuz eden yaygın ama görülmez bir ışık olarak görmeliyiz. Bu yaklaşım, madde veya enerji ile ilgili bu güne kadar öğrendiğimiz hiçbir şeyi değiştirmemizi gerektirmez. Ama kuvvet ile ilgili içinde bulunduğumuz tüm çıkmazlara bir çıkış yolu açabilir – kuvvet taşıyıcı parçacıkların bir maddesi olması gerekmediği gibi.

Büyük patlamadan önce evrenin sonsuz yoğunlukta bir nokta olduğunu ve varlığı gözlenemediği halde etkisinin tezahürüne bakarak ilmen evrende yaygın olarak karanlık maddenin var olduğunu kabulde zorlanmayan bilim dünyası, bu tür yaklaşımlara alışkanlıkların getirdiği önyargı ile değil, açık yüreklilikle ve objektif olarak bakmalıdır. Unutulmamalıdır ki bilim tarihinde en büyük açılımlar, en “uçuk” fikirlerden çıkmıştır. Bu kuvvetin kaynağının ne olduğu sorusu, büyük patlamadan evvelki sonsuz yoğunluklu noktanın kaynağının ne olduğu sorusu gibi, felsefe ve teolojiye havale edilebilir.

Proton konusunu kapatmadan evvel ilginç bir gözlemi de ifade etmek gerekir. Bilindiği gibi evrende bir kısmı tabii olarak bulunan bir kısmı da laboratuvarda füzyon ile üretilebilen 100’den fazla element vardır. Bu elementlerin temel farkı çekirdeklerindeki proton sayısıdır. Mesela hidrojen atomunda 1, karbonda 12, demirde 26, ve altında 79 proton vardır. Ama tüm protonlar birbirinin aynıdır – aynen pirinç taneleri gibi. Şimdi düşünelim: Eğer 12 pirinç tanesini birlikte sıkı sıkı bağlayınca 12’lik bir pirinç dizesi yerine bir mısır tanesi, 26 tanesini bağlayınca bir bakla ve 79 tanesini bağlayınca bir fındık oluyorsa, bunda bir iş var demektir. Veya 12 beyaz adam bir araya gelip kenetlenince dev bir zenci adama ve ayrıldıkları zaman da tekrar 12 beyaz adama dönüyorlarsa… Daha da acaibi, iki mühendis kenetlenince bir tıp doktoruna ve üç mühendis kentlenince bir avukata dönüyorlarsa… Herhalde “pes” deriz. Karbon, demir ve altının karekterleri birbirinden çok farklıdır, ama belli ki bu karekterler protonların kendilerinden gelmiyor. Çünkü protonlarda ne karbon karekteri var, ne demir, ne de altın. Hatta öyle görülüyor ki karbon veya demiri altına çevirmek gayet mümkün – yapmamız gereken tek şey nükleer santrallarda uranyum atomunu parçaladığımız gibi karbon veya demir atomlarını parçalayıp açığa çıkan protonları 79’luk guruplar halinde biraraya getirmek.

Benzer şekilde, iki hidrojen atomu ile bir oksijen atomu bir araya konursa, bu bir gaz karışımı olur ve karışım hidrojen ve oksijenin özelliklerini taşır. Ama iki hidrejen ve bir oksijen kimyasal bir bağ ile birbirine bağlanırsa, özellikleri tamamen değişik olan “su” oluşur. Kimyasal bağları sağlayan kuvvette su veya başka bir bileşik madde karekteri olmadığına göre, bileşimlerin karekterleri nereden geliyor? Newton’un bir elmanın düşüşünü sorgulaması, fizikte bir çığır açtı. Burada ifade edilen soruların cevabının etkisi, herhalde daha az olmayacaktır. Biz evrenin tek boyutlu (madde) olduğunda ısrar edip duralım ve iki boyutluluğa (madde ve kuvvet) “acaba mı” deyip mesafeli duralım. Ben öyle zannediyorum ki yüzyılların getirdiği şartlanma ve önyargıdan sıyrılmayı başarmış sorgulayıcı biliminsanları gözlemleyip göstereceklerdir ki evren bir veya iki değil, çok boyutludur. Ve bu boyutlardan sadece birisi içine çakılıp kaldığımız madde ile alakalıdır.

EVRENİN GÖRÜNMEYEN MOTORLARI: KANUNLAR

Kanun ve kurallar tüm dünyada düzen ve huzurun temelleridir ve bu, evrende de böyledir. Mesela sadece yerçekimi kanunu iptal oluverse herşey havada uçuşmaya başlar, ve tam bir kaos olur. Bir ülkedeki kanunlar o ülkede yaşıyanların genel iradesini, evrendeki kanunlar da tüm evrende hükümferma olan evrensel iradeyi yansıtır. Ülkelerde polisiye kuvvetler bireylerin kanunlara itaatini sağlar. Evrende ise bu işi evrensel kuvvetler ve etkiler yapar – yer çekimi kuvvetinin dünyada herşeyin yerçekimi kanununa itaatini sağlaması gibi.

Kanunlar madde değildir ve o yüzden de zaman ve zemine bağlı değildir. Böylelikle her yerde geçerlidir, ama hiçbir yerde değildir. Maddenin her zerresinin tüm kanunlara tam itaati ve kanunların ancak maddedeki tezahürüyle görülüp bilinmesi, kuvvet gibi, kanunların da kaynağının madde olduğu önyargısını oluşturmuştur. Ama maddenin temel yapıtaşı olan parçacık veya dalgalarda kanun diye bir unsur yoktur. Hatta denebilir ki evrendeki tüm kütle yok olsa da kütlelerin çekim kanunu ve hiçbir ısı iletimi olmasa da (tüm evrenin aynı sıcaklıkta olması durumu gibi) ısının iletimi kanunu geçerlidir.

Bir maddeye aynı anda birçok kanun etki eder. Bizim gözlemlediğimiz net etkidir. Biz analizlerde etkisi küçük olan kanunları kolaylık olsun diye dikkate almayız, ama her kanun her yerde etkilidir. Mesela elimizden bıraktığımız bir taşın düşüşünü analiz ederken genellikle sadece yerçekimi kuvvetinin etkisini dikkate alırız ve havanın kaldırma kuvvetini (Arşimet kanunu) ve sürtünme kuvvetini küçük oldukları için (yoksa geçerli olmadıkları için değil) ihmal ederiz. Ama elimizden bıraktığımız helyum gazı doldurulmuş bir balonun hareketini incelerken havanın kaldırma kuvvetini mutlaka dikkate alırız, çünkü en büyük etkiyi o yapar (helyum gazı havaya göre çok hafiftir).

Madde-kanun ilişkisini daha iyi anlıyabilmek için helyum balonunu tekrar dikkate alalım. Önce balonu serbest bırakıp havada yükselişini videoya kaydedelim ve bir binanın tepesine varış zamanını ve nerede ve ne zaman patladığını not edelim. Sonra bilgisayarda balonun (ve hatta çevrenin) gerçekçi bir resmini çizip balon ve çevre şartları ile ilgili tüm bilgileri girelim ve balonun hareketi ile ilgili tüm kanunları (yer çekimi, sürtünme, kaldırma, idal gas, hava yoğunluğunun yükseklikle değişimi, vs) uygulayıp balonun hareketini ekranda grafik olarak izleyelim. Görülecektir ki bilgisayardaki sanal balonun hareketi gerçek balonunki ile aynıdır. Sanal balon da binanın tepesine aynı zamanda ulaşacak ve gerçeği ile aynı zaman ve yükseklikte patlayacaktır. Hatta iki video yan yana oynatılırsa, gerçek balon hareketi ile sanalı ayırt etmek neredeyse mümkün olmayacaktır. Buna benzer binlerce örnek verilebilir ve bu örnekten son derece önemli sonuçlar çıkarılabilir:

Önce şu gayet açık olarak görülüyor ki varlıklarda esas olan madde değil, madde olmayan kanunlardır. Yani manadır. Kanunlar adeta bir yumak gibi balona has bir ruh oluşturmakta ve balonun maddesi de o ruha tabi olmaktadır. Balon sanki o madde-dışı ruha bir kılıf veya bir cesettir ve kanun yumağından oluşan balon ruhunun göze görülmesini sağlar (akıl gözü sanal balonun hareketini hayal perdesinde direk olarak ilim ışığıyla görebilir; çünkü akıl madde değildir ve görmek için maddeye ve bildiğimiz ışığa ihtiyacı yoktur). Ayni kanunlar ve dolayası ile aynı ruh, taş gibi havadan ağır bir şeyi kaldırmak yerine yere indirir.

Balonun maddesi her türlü tehlikeye açıktır ve her an patlayabilir. Ama balon, parçalarına ve hatta atom ve moleküllerine bile ayrılacak olsa onu uçuran ruh her zaman ve her yerde vardır. Balon sanki yok olmakla sonsuzluğa ulaşır. Kanunlardan oluşan o ruh, her zaman yeni bir balona ve hatta aynı anda milyonlarca balona girerek gördüğümüz madde âleminde tekrar arz-ı endam edebilir. Silahlar ve infilaklar balonun atomlarını bile tahrip edebilir, ama o ruha hiçbir zarar veremez, çünkü madde değildir. Evrende kanunlardan muaf olan hiç bir varlık olmadığına göre diyebiliriz ki basit bir atom dâhil her şeyin en azından kanunlardan oluşan bir manevi ikizi veya bir ruhu vardır. Kanunlar kaldırılacak olsa, tüm varlıklar çözülür ve evren bir toz bulutuna döner.

Balon örneğinden çıkarılacak ikinci bir ders de olayların daha olmadan nasıl olacağını görmemizi sağlayan ilmin ve teorinin önemi ve gücüdür. Varlıkların gayet düzenli ve sanatlı olması, her şeyde hassas bir ölçü ile olması ve bir faydaya ve gayeye yönelik olması, evrende her şeyin ilimle yapıldığını ve yaygın bir ilmin varlığını gösterir. İlim de kanun gibi manadır, yani kaynağı madde değildir, çünkü maddenin temel yapıtaşı olan parçacık veya dalgalarda ilim diye bir unsur yoktur. O halde ilim sabittir – yani zaman ve mekânla değişmez, artıp eksilmez. Değişen sadece bizim farkına vardığımız miktardır. Araştırmacıların yaptığı ilmi icada etmek değil, ezelden beri var olan ilmi keşfetmektir – bir hazine arayıcısının var olan bir defineyi keşfetmesi gibi.

Varlıklardaki yaygın ilim ışığı, ancak akıl gözü ile görülür. Zaten ilmî araştırmalarda genellikle yapılan da gözlemlerle varlıklardaki bu ilim pırıltılarını görmeye çalışmak, yeterince gözlem yaparak bu pırıltıların hangi genel ilmî kuraldan kaynaklandığını ortaya koymak ve yeterli sayıda yeni gözlemlerle bu kural veya teoriyi test ederek TESİD etmektir. O yüzden termodinamikçi Botzman’ın dediği gibi, “iyi bir teoriden daha pratik bir şey yoktur.” İlmin önemli bir kaynağı da kalbe doğan ilhamdır. Önsezi, 6. his ve içgüdü ilmin akıl yerine kalbe yansımalarıdır.

Evrensel kanun ve prensipler değişimleri kural altına alan genel ilimlerdir ve varlıkların durumlarına has ilimler için bir çerçeve oluştururlar. Bir şey yaparken en iyisini yapmak ilim ile olur ve ilim arttıkça her şeyin daha iyisi yapılır. O yüzden modern toplumlarda yüzyıllarca yıllık ilim birikiminin okullarda genç dimağlara aktarılmasına çok önem verilir. Çünkü yeni bir şey yaparken kullanılabilecek en değerli unsur ilimdir. Mimar ve mühendis gibi tasarım yapan kişiler, tasarlanan şeyi – mesela bir televizyonu – madde kullanmadan ilim ile hayallerini kullanarak yaparlar ve tasarımı kâğıda veya bir CD’ye kaydederler. Bu tasarım, yapılacak şeyin ilmî bir vücudunu oluşturur. Artık usta ve teknisyenlere düşen, ilimden oluşan bu ruha fabrikalarda binlerce hatta milyonlarca maddî ceset giydirmektir. El becerisi isteyen işlerin artık gittikçe robotlara bırakıldığı dikkate alınırsa, insan için en değerli şeyin ilim ile uğraşmak ve hayal ile inşa etmek olduğu anlaşılır. Sağlam bir ilmî vücudu veya ruhu olmayan şeylerin maddî bedenleri de sağlam olmaz ve uzun süre bir arada kalamaz. Demokratik toplumlarda vizyonerlere değer verilir, çünkü onlar toplum için yeni bir ruh inşa ederler. Toplum benimsediği bu yeni ruhu adapte ederek yenilenir. Değişım istemeyen totaliter rejimlerde ise ilim ve hayalleriyle topluma yeni bir ruh üreten düşünür ve yazarlar, en tehlikeli kişiler olarak görülürler.

VARLIKLARA YENİ BİR BAKIŞ
Çevremizi ve varlıkları algılamamızda genellikle beş temel duyumuza (görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma) dayanırız. Bu beş duyu da maddeyle ilişkilidir. Yani maddesi olmayan bir şeyi (akıl ve sevgi gibi) göremeyiz ve yine maddesi olmayan şeylere dokunamayız. Bunun sonucu olarak maddeyi gerçek varlık, maddesi olmayan şeyleri de adeta hayalî varlıklar veya maddî etkileşimlerin tezahürleri olarak görürüz. Aslında madde olarak algıladığımız herşey – atomaltı parçacıklardan galaksilere, mikroplardan insana kadar – madde ve mana karışımıdır ve adeta madde ve mana iplikleriyle dokunmuş bir kumaştır. Ve esas olan madde değil, manadır. Madde sadece manaların beş duyumuz tarafından algılanmasını mümkün kılan kılıf veya elbisedir. Yani mana öz, madde is kabuktur. Mana zaman ve mekân üstü, madde is zaman ve mekâna ve dolayası ile fizik kanunlarına tabidir. Manayı anlamakta zorlananlar için ikna edici ve şüpheleri giderici çok örnekler vardır.

İlk örnek olarak, 99 gram kâğıt ve 1 gram mürekkepten oluşan 100 gramlık bir kitabı göz önüne alalım ve bunu üzerine rasgele 1 gram mürekkep dökülmüş 99 gram kâğıt ile karşılaştıralım. Madde olarak, 100 gramlık bir kitap ile 100 gramlık mürekkepli kâğıt arasında hiçbir fark yoktur. Bunları madde tahlili yapan bir laboratuara göndersek, her ikisi de aynı tahlille geri gelir. 100 gramlık kitap ile 100 gramlık mürekkepli kâğıt madde olarak aynı olduğuna göre, bunların aralarındaki her fark mana ile alakalıdır ve dolayası ile manevîdir. İşte kitap için mana denen şey, kâğıt ve mürekkep dışındaki her şeydir. Kitap görünüşte mürekkep ve kâğıttan oluşan, gözle görülen ve elle tutulan maddî bir varlıktır. Ama aslında kitabı kitap yapan içindeki manalardır ve kitabın maddesi manevî varlığı olan manası yanında bir hiç gibi kalır. Zaten son yıllarda gittikçe yaygınlaşan ve onlarcası bir tek CD’ye veya flashcarda sığan elektronik eKitapların ne kâğıdı vardır, ne de mürekkebi. Kelimeler adeta ekran sahifelerinde ışığa dönüştürülen elektrik enerjisiyle istenilen renkte yazılıp bozulabilmektedir. Hatta denilebilir ki kitap denen şey manaların sahifelerde görünmesini sağlayan bir perdedir, bir ekrandır, bir kılıftır, bir dürbündür.

Madde ve mana ilişkisini anlamaya yardımcı olacak diğer bir örnek de güldür. Şöyle ki: Birbirinin tamamen aynı olan iki gül alalım ve bunlardan birisini iyice ezerek çamur haline getirelim. Sonra da bu iki gül arasında bir fark olup olmadığını soralım. Herhalde böyle bir soru çok tuhaf bulunur ve gülün bir parça çamur ile mukayese edilemeyeceği söylenir. Ancak gül ile onun çamur ikizi bir kimya laboratuarına gönderilecek olursa, her ikisinin eşdeğer olduğu raporu gelecektir. Yani madde olarak, bir gül ile onun ezilmesinden oluşan çamur arasında hiç bir fark yoktur. Ama bunlar farklıdır ve aralarındaki fark madde olmadığına göre tamamen manadır. (Hiç kimse herhalde bunlar madde olarak aynı şeydir diye gül yerine gül çamuru vermeyi düşünmez). Demek gülün çamurunda olmayan her özellik ve hasiyet mana ile alakalıdır ve manası yanında gülün maddesinin kıymeti neredeyse bir hiçtir. Yani gülü gül yapan maddesi değil, o maddede tezahür eden manadır. Gül adata bir mana taşıyıcısıdır ve güzel manalar göndermek istendiğinde akla gelen ilk şey güldür. Gülü alan kişi de gülün maddesini değil, gönderilen güzel manaları alır ve hisleriyle masseder ve zevkedir. Tabi yanlışlıkla gözü maddeden başka bir şey görmeyen manadan habersiz birilerinin eline geçmezse – inek veya eşek gibi. İşte insan ile hayvan arasındaki en temel fark, bu tür yüzlerce manevî hisler ve midelerdir. Yani hayvanda bir, insanda ise yüzlerce mide vardır ve bunların biri hariç hepsi mana ile alakalıdır. O yüzden yemek için yaşamak aslında insanlıktan istifa etmektir.

Gülü güzel yapan herhalde atomlarındaki güzellik değildir. Zira canlı bir güldeki bir hidrojen veya azot atomu ile ezilip çamur haline getirilmiş bir güldeki hidrojen veya azot atomu tamamen aynıdır – elmas ile grafitteki karbon atomlarının aynı olması gibi. Parçalarında olmayan bir şey bütününde olamayacağına göre (korunum kanunu), gülün güzelliği kendisinden yani maddesinden değil, dışarıdan gelir – aynen elmasın göz kamaştıran pırıltılarının dışarıdaki bir ışık kaynağından geldiği gibi. Gül ve diğer güzel şeylerin özelliği, bu güzelliği alıp yansıtabilmeleridir – aynen elmasın özelliğinin ışığı alıp büyüleyici bir şekilde yansıtabilmesi olduğu gibi. Bu da evrende madde (ve zaman) ile ilgisi olmayan yaygın bir güzelliğin ve dolayası ile bir güzellik katmanının, olmasını gerektirir. Eski Yunanlılar bile bu manayı hissetmişler ki bu katmanı “güzellik tanrıçası” Venüs veya Aphrodite olarak kutsallaştırmışlardır.

Son bir örnek olarak da bir sineği gözlemleyelim. Diğer canlılar gibi, sineğin de temel yapı taşları hidrojen, oksijen, azot ve karbon atomlarıdır. Bunlar da diğer atomlar gibi elektron, proton ve nötronlardan oluşur. Yani tüm varlıklar, canlı olsun cansız olsun, atomlarlardan (veya elektron, proton ve nötronlardan) yapılmışlardır ve bu temel yapı taşlarını bir arada tutan harç da kuvvetlerdir. Şimdi yeni ölmüş bir sineği canlı bir ikizi ile yan yana koyup karşılaştıralım. Ölümle madde kaybı veya kazancı olmadığı için, bu iki sinek madde olarak birbirinin aynıdır. Hatta eğer canlı sinek hareketsizse, canlıyı ölüden ayırmak baya zordur. O zaman diyebiliriz ki canlı ve ölü sinek arasındaki her fark – hayat, görme, işitme, nizam, güzellik, şuur, sevgi, vs – madde-dışıdır yani mânâdır. Mesela hayatı ele alacak olursak, canlıların temel yapıtaşı olan atom veya moleküllerde (veya onların da temel yapıtaşları olan parçacık veya dalgalarda) hayat diye bir unsur yoktur. Yapıtaşında olmayanın bütününde olamıyacağına göre, hayat madde olamaz. O halde hayat, madde-dışı bir şeydir, yani mânâdır, ve zaman ve mekana tabi değildir. O zaman evrende yaygın bir “hayat” katmanı vardır, ve bu hayat ışığını alabilen her şey – maddî vücudu olsun veya olmasın – canlıdır.

Gözlemler, dünyadaki tüm canlıların ortak vasfının su içermeleri olduğunu gösteriyor – aynen mikrodalga fırınlarda eletromanyetik radyasyonu emerek ısıtılabilecek şeylerin ortak vasfının su içermek olduğu gibi. Bu yüzden başka gezegenlerde hayat aramak, su arayarak yapılır. Ama su, hayatın kaynağı değildir, ve olamaz. Çünkü iki hidrojen ve bir oksien atomundan oluşan su molekülünde hayat diye bir şey yoktur, ve suyun kendisinde olmayan bir şeyin kaynağı olduğu iddiası abestir – aynen rengarenk pırıltılarıyla göz kamaştıran elmasın ışık kaynağı olduğu iddiası gibi, veya televizyon aletinin ekranında görülen görüntülerin kaynaği olduğu iddiası gibi. Ayrıca, mâna olan hayatın varlığı için maddenin varlığı şart değildir, ve bedeni olmayan canlılar da pekala mümkündür.

ELMAS: MADDESİ ve PIRILTILARI
Elmas deyince akla elmasın malzemesi değil, ona canlılık veren ve gözleri ve kalpleri okşayan cıvıl cıvıl rengarenk büyüleyici pırıltıları gelir. Aslında elmasın temel yapıtaşı siyahlığı ve matlığı ile bilinen ve üzerine düşen ışığın neredeyse tamamını emen (ki sihahlığın sebebi budur) karbon elementidir. Elması baştacı yaptıran şey, kesif olan malzemesinin kıymeti ve miktarı değil, kendisi dışındaki latif bir âlemi (ışık âlemini) içine alıp onun cilvelerini tezahür ettirebilmesidir. O yüzden en kıymetli elmas, büyüklüğü ve ağırlığı en fazla olan değil, saflığı, berraklığı ve kusursuzluğuyla ışığı en güzel bir şekilde yansıtan elmastır. Yani ışığın pırıltılarını en mükemmel şekilde gösteren ve kendisi adeta hiç görülmeyen elmastır. O kadar ki elmasa bakan sadece ışığın sergilediği güzellikler manzumesini görür ve malzemesi olan karbonu hiç fark etmez. Demek elmas yok oldukça var oluyor ve var oldukça yok oluyor.

Herkes bilir ki elmasın pırıltılarının kaynağı kendi malzemesi değil, dışarıdan gelen ışıktır. Yani gözleri kamaştıran o büyüleyici pırıltılar elmasın yapıtaşı olan karbon atomlarından gelmez; güneş veya lamba gibi dışarıdaki bir ışık kaynağından gelir. Bu, elması karanlık bir odaya götürerek kolayca ispat edilebilir. Görülecektir ki karanlıkta elmasın pırıltılarından hiçbir eser kalmaz, kendisi bile görülemez. Demek elması elmas yapan ve ona şatafat, güzellik ve bir bakıma hayat veren, dışarıdan gelip onda yansıyan ışıktır ve ışıksız bir elmas ruhu gitmiş ölü bir ceset gibidir.

Elmastan çıkıyor gibi görünen ışığın dışarıdan geldiğini izah etmeye kalkmak, belki malumu ilam etmektir ve abesle iştigal etmek gibi görülebile. Çünkü bunun aksini iddia edecek kimse yoktur. Fakat herkesin kolayca kabul edebileceği bu basit gözlem, anlaması ve ulaşılması çok zor bazı mühim hakikatlere çıkan merdiven olabilir ve o yüzden önemi büyüktür. Şimdi başlangıç olarak şu soruyu soralım: Eğer dünyada karanlık diye bir şey olmasaydı ve güneş vs gibi ışık kaynakları görülmeseydi, yani her tarafta “yaygın” bir aydınlık olsaydı, acaba artık her zaman parıldayan elmastan gelen ışığı nasıl izah edecektik? Yine kolayca bu ışığın dışarıdaki görmediğimiz bir kaynaktan geldiğini mi söyleyecektik veya bu parıltıların kaynağının elmasın kendisi olduğunu mu iddia edecektik? İnsanların genelde görüşlerinin kısa olduğu ve olaylara yüzeysel baktığı dikkate alınırsa, bu sefer cevap hiç de kolay değil. Bu durumda biz yaygın bir ışığın farkında bile olmayacağımız için, muhtemelen nasıl olduğunu anlamasak bile parıldayan ışıkların elmasın kendisinden geldiğini iddia edecektik ve aksini düşünemeyecektik bile. Böylelikle de “derin” bir yanılgıya düşmüş olacak ve çelişkiler ve çıkmazlarla boğuşup duracaktık. Mesela, tek bir karbon atomunun (veya grafit halinde dizilen birçok karbon atomlarının) ışık vermediğini görecek ve yapıtaşında olmayan bir hasiyetin bütününde nasıl olabileceği temel sorusuna cevap arayacaktık.

Bir kısım araştırmacılar karbon atomunu en ince ayrıntılarına kadar inceleyip ışığın atomun neresinden kaynaklandığını anlamaya çalışırken, ışık vermeyen grafitle ışık veren elmas arasındaki farkın atomlarda değil atomların diziliminde olduğunu gören diğer araştırmacılar da ışığın sırrını atomların kendilerinde değil, dizilimlerinde yani atomlar arası bağlarda arayacaktı. Delil olarak da elmasın şekli ve kesimi değiştikçe verilen ışığın nasıl değiştiği gösterilecekti. Sonunda birbiriyle çelişen ve kafaları karıştıran birçok teoriler kurulacak, bazı teoriler ret edilirken bazıları da tutarsızlıklarına rağmen daha iyisi olmadığı için bir süreliğine de olsa kabul görecekti. Ve temel yanılgı içindeki bu araştırmalar “pozitif bilim”, ve bu araştırmaları yapanlar da “bilim insanı” olarak takdim edilecekti. Işığın kaynağını dışarıda arama teklifleri ise akılları gözlerine inmiş bu kişiler tarafından “bilimsel olmayan” bir yaklaşım olarak değerlendirilecek ve dikkate alınmayacaktı. Bu önyargılı yaklaşım, bilimin önünü açmak yerine bir set oluşturacak ve bilimin önünü tıkınacaktı. Bilim tarihine bakıldığında, bilim dünyasındaki en büyük açılımların “alışılmışın dışında” yaklaşımların sonunda gerçekleştiğini görürüz – Einstein’ın bir asır evvel klasik mekaniğin katı kurallarından sıyrılıp izafiyet teorisini kurması gibi.

Yukarıdaki tartışmaların ışığında (hımm, yoksa tartışmalardan da mı bir nevi ışık çıkıyor?), elması şöyle ifade edebiliriz:

Elmas = Karbon + Işık

Yani elması elmas yapan ışıktır, daha doğrusu ışığı içine alıp yansıtabilme özelliğidir. İlginçtir ki elmasın etrafı da ışıkla doludur, ama biz her tarafı kuşatan o ışığı farketmiyoruz bile. Bu görmediğimiz ışık aslında uzay dâhil her tarafta vardır, ama biz ışığın pırıltılarını elmas gibi ışığı alıp yansıtan maddelerde görürüz. O yüzden denebilir ki karbon malzemesinden olan bir şey, eğer ışığı alıp yansıtabiliyorsa elmastır, yoksa grafittir. En harika elmas, ışığı optik ilmi kurallarınca en harika şekilde yansıtandır. Dolayısıyla, elması keserken ve işlerken göz önünde tutulan temel şey ışıktır ve ışığı yansıtma özelliğidir. İyi bir elmas sanatkârı olmanın birinci şartı da ışığı ve özelliklerini iyi bilmektir.

Görüldüğü gibi, elmasın hakikati ve göz kamaştıran büyüleyici pırıltılarının sırrı ancak her tarafta yaygın olan ışık âleminin varlığını farkedince ve elmasa karbon ve ışık âlemlerinin uyumlu bir birleşimi olarak bakınca anlaşılır. Bu basit gözlem, varlıkların mahiyetini anlamakta sihirli bir anahtar rolü oynayacak ve çevremizi algılayışımızı ve yaratılış hakkındaki anlayışımızı derinden etkileyecektir. Varlıkları temel katmanlarına ayırma yaklaşımı aynı zamanda ilmin önünü açacak ve insanlığın yücelmesinin ve dünyada gerçek bir medeniyetin kurulmasının çekirdeğini oluşturacaktır. O yüzden, bu yaklaşıma “elmas teorisi” denmesi gayet uygun düşecektir.

KAPANIŞ
Müspet ilmin kaynağı gözlemdir. M.Ö. 5. yüzyılda Empedocles tarafından basit gözlemlere dayanarak herşeyin hava, toprak, su, ve ateşten ibaret olduğu ifade edildi ve bu teori yüzyıllar boyunca bilime hükmetti. Ancak 17. yüzyıldan itibaren evrenin yapısının tekrar sorgulanmaya başlanması ve elementlerin keşfiyle ilmî gelişmelerin önü açıldı ve birçok yeni bilim dalları doğdu. Bugün gayet iyi biliyoruz ki her şey 100 küsur elementten oluşur, ve her madde bu elementlerin bir kombinasyonu olarak ifade edilebilir. Bu açılım birçok yeni kimyasal bileşenin de keşfini ve modern kimyanın gelişimini beraberinde getirdi.

Günümüz bilim dünyasının da ciddî bir saplantısı, herşeyin kaynağının madde veya onun eşdeğeri enerji olduğu önkabulüdür. Bu da bilimde tıkanmalara ve çıkmazlara yol açmaktadır. Bilim dünyası artık fark ve itiraf etmelidir ki maddenin temel yapıtaşı olan parçacık veya enerji dalgasında kuvvet, irade, hayat, şuur, görme, sevgi, güzellik, vs gibi şeyler yoktur, ve temel yapıtaşlarında olmayan bütününde olamaz. Artık evrenin madde-enerjiden oluşan tek katmanlı olduğu yaklaşımının bırakılıp çok katmanlılık, yani varlıkların madde ile beraber kuvvet, irade, hayat, şuur, görme, sevgi, güzellik, vs gibi birbirinden bağımsız madde dışı yani mânâ katmanlarından oluştuğu görüşü ciddî olarak dikkate alınmalıdır. Bu görüş, müsbet ilmin kaynağı olan gözlemlerle tam uyumludur. Evrenin büyük patlama öncesi madde-enerjisinin kaynağı gibi, bu katmanların kaynağı tartışmaları da felsefe ve teolojiye bırakılabilir. Elmasın hakikatı, ancak parıltıların karbon atomlarından değil elmas dışındaki bir ışık kaynağından geldiği farkedilince anlaşılır. Televizyonun hakikatı, değişik yayınların aletin içinden değil dışarıdaki onlarca yayın katmanından geldiği görülünce, yani televizyon aletinin yayınların kaynağı değil sadece alıcısı olduğu farkedilince anlaşılır. Eşyanın da hakikatı, maddedeki kuvvet ve hayat gibi onlarca madde-dışı pırıltıların maddenin parçacıklarından değil madde-dışı katmanlardan geldiği farkedilince anlaşılacaktır. İnsanlık için gerçek aydınlanma o zaman başlayacaktır.

Prof.Dr.Yunus Çengel

İLİM: VARLIKLARIN İÇ YÜZÜNÜ AYDINLATAN MANEVÎ IŞIK

Prof.Dr.Yunus Cengel — Fri, 22 Oct 2010 16:49:31 +0000

İLİM: VARLIKLARIN İÇ YÜZÜNÜ AYDINLATAN MANEVÎ IŞIK

İçinde bulunduğumuz çağa haklı olarak bilgi çağı deniyor. Bilişim ve iletişim, çağımıza damgasını vuran yüksek değerler. Bilişim ve iletişim teknolojilerinin dünyayı bir ağ gibi sardığı çağımızda, yükselen bilim güneşi iletişim ışınlarıyla her akıl sahibine ulaşıyor. Bilim değişimi tetikliyor ve teknoloji bu değişimin motorluğunu yapıyor. Eskiden zenginliğin ölçüsü sahip olunan toprak ve doğal kaynaklardı ve zenginleşmenin yolu daha çok toprağa hükmetmekten geçiyordu. Mekanik bilimlerin ve sanatların gelişimi ve sonrasındaki sanayi devrimi bu anlayışı değiştirdi ve hammaddenin değerini kat kat arttıran sanayileşme zenginliğin yeni ölçüsü oldu. Yirminci asrın ikinci yarısından itibaren ise eğitime ve bilimsel araştırmalara yönelinmesiyle mamul madde yerine bilgi üretimi ön plana geçti ve bilgi en kıymetli meta oldu. O kadar ki yüksek teknoloji ürünlerinde hammaddenin kıymeti bilginin yanında çok küçük kaldı. Meselâ iki tonluk bir uydunun değeri 200 milyon dolar cıvarındadır. Yani kilosu 100 bin dolar. Kullanılan malzemenin kilosunun sadece bir kaç dolar olduğu dikkate alınırsa, bilgi ve becerinin kıymeti kolayca görülür. Zaten bu yüzden zamanın akıl ve bilim zamanı olduğunu gören ülkeler bilgi-tabanlı ekonomiye bir an evvel geçmek için gayret göstermektedirler. Bilim ve teknolojiye hâkim olanlar refah, kuvvet ve itibara sahip olmaktadırlar. Artık en zengin ülkeler en çok doğal kaynağa sahip olanlar değil, en yüksek beyin gücüne sahip olanlardır. En güçlü firmalar da araştırma ve geliştirmeye yönelip teknoloji geliştiren firmalardır. Zamanın değişen değerlerini iyi okuyan ülkeler, net beyin göçü almak için gerekli altyapıyı oluşturup bir cazibe merkezi olmakta ve böylelikle bilgiyle donanımlı kişileri ve dolayesi ile bilgiyi kendilerine çekmektedirler.

Bilgi, ülkeler ve firmalar için olduğu kadar kişiler için de bir gelişmişlik ölçüsü ve bir zenginliktir. Bu yüzden çocuklar erken yaşlarda eğitime başlamakta ve hayatlarının önemli bir kısmını okullarda geçirmektedirler. Yıllar süren bu zahmetli sürecin sonucu, aklın bilgi gıdasıyla gelişip büyümesi, sağlam bir bilgi altyapısının oluşması ve bilimsel bir bakış açısının kazanılmasıdır. Varlıklara ve olaylara bildiğimiz maddî ışıkla bakıp sadece dış yüzeylerini görme yerine onların derinliklerine nüfuz eden manevî bilgi ışığıyla bakıp içlerini görebilmenin verdiği memnuniyet ve haz, görme özürlü bir kişinin gözlerinin açılıp âlemi temaşa edebilmesinden doğan haz ve heyecandan aşağı değildir. Cehalet karanlığından çıkıp bilgi aydınlığına ulaşmanın verdiği ferahlık, karanlık bir bodrum katından çıkıp aydınlık bir üst daireye taşınmanın verdiği ferahlıktan geri kalmaz. Toplumları aydınlatmada ilim güneşi münevverlerin yaydığı ilim ışığı, gökteki güneşin verdiği ışıktan önemsiz değildir. O yüzden ilim tahsilinin temel gayesi ve neticesi, kişinin akıl ve fikir âleminin inşası, imarı ve aydınlatılmasıdır. Akıl unsuruyla, kendine küçük bir ev yapmak yerine, modern tesislerle donatılmış nezih bir mega site yapmaktır. Bu sırrı anlamıyanlar, üniversiteye gitmenin gayesini bir meslek sahibi olmaya indirgerler ve hatta iyi gelir getiren bir meslekleri varsa yüksek öğretime gerek bile görmezler. Hâlbuki insanları diğer varlıklardan ayıran en mühim özellik ilimdir ve insanlığa layık en ulvî faaliyet ilim ile meşguliyettir. İnsanların en yücesi ise boyu en uzun olan değil ilmen (ve ahlaken) en yüksek seviyede olandır. En nezih geziler ise fikir âlemi gibi mânâ âlemlerinde yapılan gezilerdir. O kadar ki ABD’li filozof Ralph Emerson’a göre “Seyahat, aptalların cennetidir.”

İnsan fıtraten meraklı ve heyecanlı bir varlıktıır ve yeni şeyler öğrenmeye ve yükselmeye meyli ve şevki vardır. Hayvanlardan farklı olarak insanlarda bildiğimiz maddî mide ile beraber çok sayıda mânâ mideleri vardır ve akıl bu midelerin önde gelenlerindendir. Akıl midesinin gıdası ilimdir ve aklen gelişkin bir insanın aklıyla ilim yemekten aldıği haz, ağzıyla yediği lezzetli bir yemekten aldığı hazdan daha az değildir. Beden midesi belli bir miktar yemek yendikten sonra doyar ve yemeğin miktarı biraz kaçırılırsa rahatsız olur. Akıl midesi için ise bir sınır söz konusu değildir. Ömür boyu ilim yese yine doymaz. Hatta yedikçe daha da gelişir ve daha çok yemek ister. Böylelikle hayat bir ilim ziyafeti olur ve kişi kalpte hissedilen nezih bir haz ile apaydınlık bir iç âlemde yaşar.

Herkeste olan biyolojik göz, bildiğimiz maddî ışık vasıtasıyla varlıkların sadece görünen yani dış yüzünü görür. Bu göz karanlıkta göremez ve ışık olmasaydı gözün varlığı anlamsız olurdu. Gözden en fazla istifade, bol ışıklı yerlere giderek ve görülen âlemdeki güzel manzaraları seyrederek edilir. Işık vasıtasıyla olan bu görsel ziyafetler yaygın bir ışık âleminin varlığını gösterir ve onun kaynağına işaret eder. Gündüzleri dışarıdaki her şeyi açıkça görmemiz, güneşten gelen ışığın her yere ulaşıyor ve herşey tarafından alınıp yansıtılıyor olmasındandır. Yani varlıkların dışlarının görülebiliyor olması, etrafta yaygın bir ışık katmanının varlığını gösterir. Çünkü lamba ve bazı radyoaktif maddeler gibi ışık saçanlar dışında varlıkların yapılarında ışık yoktur ve kendilerinde olmayan şeyi veremezler. Dolayesi ile güneş batınca veya lambalar söndürülünce tüm varlıklar adeta karanlığa gömülürler. Doğuştan görme özürlüler için ise tüm varlıklar bir muammadır. Görmenin ne büyük bir haz ve nimet olduğu görme duyusu kaybedilince anlaşılır.

Görmenin diğer bir türü göz yerine akıl ile görmektir ve bu da maddî ışıkla hiç alakası olmayan manevî ilim ışığı ile olur. Normal ışık varlıkların dış yüzünü ve dışa dönük fiziksel özelliklerini, ilim ışığı ise varlıkların iç yüzünü ve mahiyetini gösterir. Evet, çağımız bilgi çağıdır ve bilimsel araştırmalar sonucu varlıklar ve olaylar hakkındaki bilgimiz her geçen gün artmaktadır. Pozitif bilimlerin kaynağı gözlemdir ve bilimsel araştırmalar varlıklar ve olaylar gözlenerek yapılır. Çünkü atomdan galaksilere her şeyin madde-dışı sağlam bir ilmî yapısı vardır ve herşey âdeta bir ilim ağı ile örülmüştür. Bilimsel çalışma denen şey varlıkların bu ilmî vücudunu tam ve doğru olarak ortaya çıkarma gayretlerinden ibarettir. Bu da varlıkların yapısındaki ilim pırıltılarını gözlemliyerek, pırıltıların kaynağı olan evrensel ilim güneşini akıl gözü ile görmek ve göstermekle yapılır. Tabi bu pırıltılar ancak dikkat ile algılanır. Meselâ bir hücrenin kütlesi bir gramın milyarda biri kadardır. Ama yok denecek kadar küçük olan o hücrede gözlenen ilim ciltler dolusu kitapları doldurmuştur. Bilim insanları için tüm evren bir laboratuvar veya bir gözlem evidir. Başka bir bakış açısıyla evren bir bilim sofrası veya okunmayı ve anlaşılmayı bekleyen gizemli bir kitaptır. Veya gezmekle bitmeyen zengin ve renkli bir mânâlar âlemi.

Cep telefonu denince akla parçaları hassas ölçülerle ve uyumlu bir şekilde yapılmış olan ve iletişimi sağlıyan bir teknoloji harikası gelir – yoksa o telefonun temel yapı taşları olan karbon, hidrojen, bakır, vs atomları değil. Bilginin mânâ olduğunu anlamak için birbirinin tamamen aynı olan iki cep telefonu alalım ve bunlardan birisini iyice ezerek toz haline getirelim. Sonra da bu iki telefon arasında bir fark olup olmadığını soralım. Herhalde böyle bir soru çok tuhaf bulunur ve telefonun bir toz yığını ile mukayese edilemiyeceği söylenir. Ancak telefon ile onun toz yığını ikizi bir kimya laboratuvarına gönderilecek olursa, her ikisinin eşdeğer olduğu raporu gelecektır. Yani madde olarak, bir cep telefonu ile onun ezilmesinden oluşan toz yığını ikizi arasında hiç bir fark yoktur. Ama bunlar farklıdır ve aralarındaki fark madde olmadığına göre tamamen madde dışı yani manadır. Demek ezilmiş telefonun toz yığınında olmayan her özellik ve hâsiyet mânâ ile alakalıdır ve mânâsı yanında telefonun maddesinin kıymeti bir hiç gibi kalır. Yani telefonu telefon yapan maddesi değil, o maddede tezahür eden ilim gibi manalardır. Telefon adeta manevî ilim iplikleriyle dokunmuş bir varlığın cisimleşmiş halidir. Bir çocuk bile deneme yanılma ile telefonun yapımında kullanılan birçok bilgiyi keşfedebilir. Kişi araştırdıkça aklıyla telefondaki bilgiyi yemeye devam eder, ama telefondan hiçbir şey eksilmez. Çünkü yediği bilgi madde değil, mânâdır. Telefonu satın alan kişi de onun maddesini değil maddeye nakşedilmiş olan madde-dışı foksiyonelliğini ve faydalılığını almaktadır. Telefon düştüğü zaman maddî varlığı parça parça olabilir, ama onun mânâ olan ilmî varlığına hiçbir şey olmaz.

Cep telefonunu bir teknoloji harikası yapan herhalde atomlarındaki harikalık değildir. Zira telefondaki bir karbon veya bakır atomu ile ezilip toz haline getirilmiş bir telefondaki karbon veya bakır atomu tamamen aynıdır. Parçalarında olmayan bir şey bütününde olamıyacağına göre, telefonda varlığı görülen bilgi ışığı telefonun maddesinden değil, dışarıdan gelir – aynen elmasın göz kamaştıran pırıltılarının elmasın atomlarından değil dışarıdaki bir ışık kaynağından geldiği gibi. Telefon ve diğer teknoloji harikalarının özelliği, bilgi kullanarak yapılmaları, ve neticede bu bilgiyi yansıtmalarıdır. Bu da evrende madde (ve zaman) ile ilgisi olmayan yaygın bir ilmin, ve dolayesi ile bir ilim katmanının, olmasını gerektirir. Eski Yunanlılar bile bu mânâyı hissetmişler ki bu katmanı “bilim ve bilgelik tanrıçası” Metis olarak kutsallaştırmışlardır.
Çevremizi ve varlıkları algılamamızda genellikle beş temel duyumuza (görme, işitme, koklama, tatma, ve dokunma) dayanırız. Bu beş duyu da maddeyle ilişkilidir. Yani maddesi olmayan bir şeyi (akıl ve sevgi gibi) göremeyiz, ve yine maddesi olmayan şeylere dokunamayız. Bunun sonucu olarak maddeyi gerçek varlık, maddesi olmayan şeyleri de adeta hayalî varlıklar veya maddî etkileşimlerin tezahürleri olarak görürüz. Aslında madde olarak algıladığımız herşey – atomaltı parçacıklardan galaksilere, mikroplardan insana kadar – madde ve mânâ karışımıdır, ve adeta madde ve mânâ iplikleriyle dokunmuş bir kumaştır. Ve esas olan madde değil, mânâdır. Madde sadece mânâların aslında kendileri de mânâ olan beş duyumuz tarafından algılanmasını mümkün kılan kılıf veya elbisedir. Yani mânâ öz, madde is kabuktur. Mânâ zaman ve mekân üstü, madde is zaman ve mekâna ve dolayesi ile fizik kanunlarına tabidir.
Cep telefonunda açıkça görülen yapısal incelik, ölçülü düzgünlük, parçalardaki hassaslık, parçalar arasındaki mükemmel uyumluluk, uyumlu fonksiyonellik, kullanıcıyı dikkate alan ergonomiklik, elektromanyetik dalgaları alıp verme kabiliyeti, ve üretimdeki düzen ve intizam yüksek ve kapsamlı bir ilmi gösterir, ve cep telefonunun bir yüksek teknoloji yani yüksek teknik bilgi ürünü olduğu konusunda şüphe bırakmaz. Telefonun fonksiyonelliği ve faydalılığı yine bir ilmi gösterir. Görünüşteki zerafet, sanattaki harikalık, anten gibi gözü rahatsız eden çıkıntıların saklanmasındaki maharet, ve estetiğe gösterilen itina yine bir ilmi gösterir. Keza üretimin olabilecek en kolay, en verimli, ve en israfsız şekilde yapılması yine bir ilmi gösterir. Hatta sadece fabrikadan çıkan ürünlere bakarak cep telefonunun duvarlar arkasındaki araştırma, geliştirme, ve üretim tesislerinde yaygın bir ilmin olduğu söylenebilir.
Benzer şekilde etrafımıza dikkatle baktığımız zaman görürüz ki her şey ilimle yapılmıştır. Atomaltı parçacıklardan galaksilere kadar herşeyde yaygın bir ilim vardır, ve bu ilimleri keşfetmekle uğraşan “parçacık fiziği”nden “astronomi”ye kadar sayısız bilim dallarının varlığı bunu ispatlar. Hepsini bilmesek de her bir varlık ekolojik denge içinde bir boşluğu doldurmakta ve faydalı bir görev yerine getirmektedir. Zaman içinde hayretle keşfettiğimiz bu faydalılık ve işe yararlılık kapsamlı bir ilmi gösterir; çünkü bir gayeye yönelik şeyler ilim ile olur. Çocuk mamasının nasıl bilenler tarafından ilim ile yapıldığı konusunda şüphe yoksa, mamadan çok daha harika olan ve biliminsanlarınca yeni faydaları keşfedilmeye devam edilen anne sütünün de ilim ile olduğu konusunda şüphe olamaz. Varlıkların her birinin tam bir nizam ve intizam içinde en hassas ölçülerle yapılmış olmaları bir ilmi gösterir; çünkü intizam ile, ölçü ile, tartı ile iş görmek kuvvetli bir ilim ile olur. Mesela firavunların mezarları olarak inşa edilen piramitlerdeki geometrik mükemmellik, bir çok uzmanın eski Mısır’da o tarihlerde yüksek bir ilmî gelişmişlik olduğu sonucuna varmasına sebep olmuştur. Bir uçağın ilim ile yapıldığı ve uçağın motorlarının ve kanat ölçülerinin ağırlığına uygun olarak bilgili uzmanlar tarafından belirlendiği konusunda nasıl bir şüphe yoksa uçak mühendislerinin hayret ve hayranlıkla seyredip anlamaya çalıştıkları bir sineğin de ilimle yapıldığı konusunda şüphe olamaz.

Einstein, geliştirdiği yerçekim alan denklemlerinin cazibesinin de etkisiyle evrendeki düzenle alakalı sarsılmaz bir inanç sergilemiş ve bu inanç onun hem fenci hem de dindar tarafları için bir temel oluşturmuştur. Evrendeki nizamın mükemmelliğini 1929’da şu kelimelerle ifade etmiştir: “Fen bilimleriyle uğraşan bir kişinin en yüksek hazzı, Allah’ın kendisinin 4’ü bir asal sayı yapmasının mümkün olmadığı kesinliğinde bu bağlantıları da mevcut hallerinden başka bir tarzda düzenlemiş olabilmesinin mümkün olmadığı kanaatına varmasıdır.” Stephen Hawking de aynı kanaati paylaşmaktadır: “Tüm bilim tarihi, olayların rastgele meydana gelmediğinin, ancak ilahî veya gayri ilahî olarak ilham edilen arka plandaki belirli bir düzenin varlığını yansıttığının kademe kademe anlaşılması olmuştur.” Bediüzzaman ise bilim dallarını düzenin varlığına ve düzenin varlığını da bir düzenleyinin varlığına delil olarak görür: “Âlemin herbir nev’ine dair bir fen teşekkül etmiş ve etmektedir. Fen ise, kavaid-i külliyeden [genel kaidelerden] ibarettir. Külliyet-i kaide ise, o nev’de olan hüsn-ü intizamına keşşaftır [keşfeden]. Demek cemi’ fünun, hüsn-ü intizama birer şahid-i sadıktır [tüm bilimler düzenin güzelliğine birer doğru şahittirler].” “İşte aynen bütün zihayat ve enva’-ı mahlûkat, zerrattan tâ manzume-i şemsiyedeki seyyarata kadar [parçacıklardan güneş sistemindeki gezegenlere kadar]; öyle tam bir müvazene ve zerre kadar şaşırmaz bir düzgün ölçü hükmetmesi, ihatalı [kapsamlı] bir ilme kat’î delalet ve parlak şehadet eder. Demek ilmin her delili, Zât-ı Alîm’in mevcudiyetine dahi delildir. Sıfat mevsufsuz olması muhal ve imkânsız olmasından bütün hüccetleri Alîm-i Ezelî’nin vücub-u vücuduna kuvvetli ve gayet kat’î bir hüccet-i kübradır [başlangıcı olmayan Alim bir Zat’ın varlığının gerekliliğine kuvvetli ve oldukça kesin bir büyük delildir].”

Keza her biri bir sanat harikası olan varlıkların sanatlarındaki itina ve süslendirilip en güzel şekle sokulmalarındaki ustalık yine yaygın bir ilmi gösterir; çünkü sayısız muhtemel durumlar içinde en düzenli, en sanatlı ve en güzel durumun seçilmesi ilim ile olur. Bütün eşyadaki bu hal, yaygın bir ilmi gösterir. Sanat okullarında iç tasarım, tekstil desen ve agaç işleme gibi sanat bilimlerinin öğretildiği konusunda nasıl bir şüphe yoksa, bir sanat harikasi ve renk manzumesi olan bir kelebeğin de ilimle yapıldığı konusunda şüphe olamaz.

Kapadokya vadisinde nefes kesici bir manzara oluşturan yüzlerce peri bacalarına bakan bir kişi, bunların yağmur, dolu, ve rüzgar gibi bilgi ile alakası olmayan kör tabiî olayların etkisiyle oluştuğu kanaatine varabilir. Çünkü peri bacaları arasında hiçbir nizam ve intizam yoktur, hiç bir gaye ve faydalılık gözetilmemiştir, hiçbiri bir özenle yapılmamıştır ve yapımlarında hiçbir kural ve kaide kullanılmamıştır. Aynı şey yeraltındaki mağaralar için de söylenebilir. Ama peribacalarının altındaki yeraltı şehirlerine inen ve oradaki evleri, merdivenleri, sütunları, duvar ve tavanlardaki resimleri ve sanatlı işlemeleri ve hatta havalandırma bacalarını gören kişi derhal bunların akıl ve ilim sahibi varlıklar yani insanlar tarafından yapıldığını anlar – etrafta hiç bir insan görmese bile. Çünkü gaye gözeterek, özenerek, ölçerek, faydalılığı esas alarak ve sanatla yapmak ancak ilimle olur. Bu ev ve eşyalarda gözlenen ilme bakarak da o çağdaki insanların bilim seviyesi kolaylıkla tespit edilebilir.

Varlıkların meydana gelmesindeki harika kolaylık mükemmel bir ilme işaret eder, çünkü bir işin kolayca yapılması ilim ve beceri ile olur. Hatta evrende herşey o kadar kolaylikla olmaktadır ki insan adeta “kendi kendine oluveriyor” zannına kapılır. Mesela bir kişi tavukların yediği ot, hububat, vs gibi şeylerden bir yumurta yapmayı keşfetse, herhalde kendisi takdir ve hayranlıkla anılır ve günlerce iftiharla ilmin ulaştığı yüksek seviyeden ve insan aklının harikalığından bahsedilirdi – bunu yapmak için kocaman ve pahalı bir fabrika kurmak gerekse bile. Ama nedense akıl ve ilim konusunda hiç bir iddiası olmayan tavukların sanat ve ilim harikası olan yumurtayı küçücük vücutlarında ışıksız bir ortamda hem de el değmeden ve de hijyen olarak yapıyor olmaları nedense kimsenin dikkatini çekmiyor. Çünkü o kadar kolay yapılıyor ki adeta aniden hiç yoktan varoluveriyor. Hele belli sıcaklıkta tutulan yumurtanın karanlık kabuk içinde hiç el değmeden cisimleşmiş bir sanat ve bilim abidesi olan bir civcive dönüvermesi yine akılları aciz bırakan derin bir ilme işaret eder. Keza toprağa ekilen bir çekirdeğin sonsuz bir kolaylık içinde bir ağaç olması ve toprak hammaddesinden yapraklar dokunup meyveler yapılması – mesela nar tanelerinin hiç de hijyen olmayan şartlarda inci taneleri gibi pak ve temiz olarak tam bir nizam içinde yerlerine dizilmeleri, ve beyaz tüllerle ayrılmış kümelerin biyolojik olarak parçalanabilen (biodegradable) bir malzemeyle ambalajlanıp dallarda teşhir edilmeleri – hayalinden bile aciz olduğumuz sonsuz bir ilmin varlığı konusunda şüphe bırakmaz.

Acaba bir kişi evdeki artık yemekleri ve bozulmaya yüz tutmuş sebze ve meyveleri alıp bunlardan yumurta yapan ve arda kalan malzemeyi de çiçeklere koyabileceğimiz gübreye çeviren karpuz büyüklüğünde bir makine yapsaydı – üstelik de maliyeti bir karpuz fiatını aşmasaydı ve biblo gibi mutfağın bir köşesine koyabileceğimiz bir güzellikte olsaydı – biliminsanları dahil tüm insanlık bu kişideki sanat ve estetikle bezenmiş harika ilmi tam bir hayret ve hayranlıkla ayakta alkışlamaz mıydı? Bunun nasıl yapıldığını görmek için başta biliminsanları olmak üzere herkes büyük bir merak içinde sıraya girmez miydi? Hele bu yumurtalar belli bir sıcaklıkta 21 gün bekletilince kabuğun içinde bir yumurta makinesine dönse ve bu makine yine yemek artıklarıyla büyüyüp bir süre sonra kendisi yumurta yapmaya başlasa acaba “olamaz” diye haykırmaz mıydık? Hele hele bu makine bir de görüyor olsaydı ve arasıra dışarıya gezmeye çıksaydı “rüya görüyor olmalıyım” deyip kendimizi cimcirmez miydik? Bu mucit kişiyi baştacı etmez miydik ve kendisine en yüksek bilim madalyalarını vermez miydik? Eğer evhamlı tipler isek, aklımızı aciz bırakan ve bilim seviyemizi komik hale düşüren bu kişi hakkında “mutlaka teknolojinin bizden kat kat ileri olduğu bir gezegenden gelmiş olan bir uzaylı” spekülasyonlarına itibar etmez miydik? Ama ne yazık ki herşeyin üzerine adeta kara bir bulut gibi sinen ülfet perdesi çevremizdeki binlerce bu tür teknoloji harikalarını – hem de canlılarını – görmemize engel olmaktadır.

Yukarıda verilen bir kaç örnek dâhil evrende herşeyin ilim ile yapılıyor olması ve adeta varlıklardan ilim ışıldaması evrende herşeye nüfuz eden yaygın bir ilim ışığının varlığını gösterir – aynen elmastaki ışık pırıltılarının çevrede yaygın bir ışık aleminin varlığını göstermesi gibi. Ancak varlıkların yapıtaşlarında “ilim” diye maddî bir unsur yoktur ve dolayesiyle varlığı konusunda hiçbir şüphe bulunmayan ilim madde değil mânâdır. Ve evrende yerçekimi kuvveti gibi herşeye nüfuz eden ve zaman ve zemin üstü yaygın bir ilim katmanı vardır. Bu madde-dışı (mânâ) ilim katmanından gelen ilim ışığı bildiğimiz ışıktan farklı olarak maddî beden gözü ile değil manevî kalp ve akıl gözleri ile algılanabilir.

Bildiğimiz ışık gözümüze iki şekilde ulaşır: ya kaynağından direk olarak ya da varlıklardan yansıyıp indirek olarak. Birinci durumda ışık saf ve aslî mahiyetini muhafaza ederek gelir; ikinci durumda ise gözümüze ulaşan ışık pırıltıları eşyanın ışık ile etkileşimine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Mesela bir portakala çarptıktan sonra gözümüze gelen ışıkta karışımını renksiz olarak algıladığımız yedi renk değil, ağırlıklı olarak turuncu rengi vardır. Dolayesi ile varlıklardan yansıyarak gelen ışığı irdeliyerek kaynaktan çıkan ışığın mahiyetini anlamaya kalkmak yanıltıcı olabilir. Bu analojiden hareketle denilebilir ki ilim ışığını da algılamanın iki yolu vardır. Birincisi, ilim ışığının vasıtasız olarak insanın mânâ merkezi olan kalp gözü ile massedilmesi, ikincisi ise varlıklardan yansıyan ilim ışığı pırıltılarının akıl gözü ile alınması. Birincisi içten gelen saf bir ilmin menbaı, ikincisi ise dıştan gelen dağınık bilginin kaynağı. Birincisi saf bir şeker gibidir ve hemen emilir, ikincisi ise keçiboynuzu veya şeker kamışı gibidir ve önce iyice öğütülüp posalardan arındırılması gerekir.

Varlıklardan gelen dağınık bilim ışığının akıl tarafından en etkin bir şekilde algılanabilmesi için aklın yeterince işlenmiş olması gerekir – aynen elmasın ışığı büyüleyici bir güzellikte yansıtabilmesi için önce birçok zor işlemden geçmesi gerektiği gibi. Aklın işlenmesi, gelişmesi ve parlamasının yolu da ilme yönelmek ve ilimle meşgul olmaktır ve hazma önem vermektir. Sonra da ilim pırıltılarını tasnif edip muhakeme değirmeni ile öğüterek özü kabuktan ve madeni cüruftan ayırmaktır. Bu şekilde arındırılıp hazma uygun hale gelen ilim ışığı aklı aydınlatır ve kişiyi ilmen yüceltir. Dağınık bilim ışığını almaya yönelik varlıkları ve olayları gözleme yolu herkese açıktır ve herkes kabiliyeti elverdiği ölçüde aklını parlatabilir ve parlatmaya devam edebilir – yeter ki gerekli gayreti göstersin. Madeleine L’Engle’ın ifadesiyle “İlham, genellikle çalışırken gelir, çalışmaya başlamadan evvel değil.”

İlmin direk olarak algılanması ise, onun anî olarak kalpte yansıması ve hissedilmesidir. Beş duyudan farklı olarak maddî aracısı olmayan ve varlığını herkesin farkettiği bu hisse altıncı his veya ilham denir ve halk arasında “içime doğdu” olarak ifade edilir. Bu his muhtelif derecelerde herkeste vardır ve kalbin saflığına, hassasiyetine ve gelişmişliğine bağlı olarak gayet sağlam bir bilgi kaynağı olabilir – yeter ki kişi kendini etkin bir alıcı konumuna getirsin ve o konumda tutsun. Hayvanların inkârı mümkün olmayan ve “içgüdü” (İngilizce ve bilim dünyasında “instinct”) olarak vasıflandırılan ilimleri tamamen bu cinstendir, yani ilhamdır. İlhama en parlak şekilde mazhar olan hayvanlar ise arı ve ipek böceği gibi maddeleri ve enaniyetleri küçük ama marifetleri büyük olanlardır. Jim Rohn’a göre “Başarının sırlarından biri, ilhamla karışık fikirlerdir.” Bahtiyar insan odur ki hem akıl hem de kalp gözü açık olsun, ve ilmi tek değil çift kanaldan birden alsın. Yani akıl ve kalbini her zaman uyanık ve alıcı konumunda tutsun. Böylelikle ilmin şahikalarına tek kanatla zorlanarak değil, çift kanatla süzülerek uçsun.

Yeni bilginin kaynağı mevcut bilgi veya beyin değil, ilhamdır. O yüzden yeni bilgi üretmek çok şey öğrenmenin doğal bir sonucu değildir. Yani mevcut bilgi yeni bilgi üretemez. Öyle olsaydı, yeni bilgileri en çok bilginin yüklü olduğu bilgisayarlar veya yüksek teknoloji ürünü robotlar üretirdi. Başka bir tabirle, mevcut bilgi yeni bilginin kaynağı olamaz. Çünkü bilinen bilginin bilinmiyen bir kısmı yok ki bilinen bilgi o kısmın kaynağı olsun (eğer olsaydı, zaten o kısım da bilinen bilginin bur parçası olarak biliniyor olacaktı). Bilginin kaynağının beyin olduğunu zannedenlere şunu söylemek gerekir ki beyindeki karbon kömürdeki karbondan, beyindeki hidrojen sudaki hidrojenden ve beyindeki elektrik akımını sağlayan elektronlar evlerdeki elektrik tesisatında akan elektronlardan hiç farklı değildir ve bu atom veya parçacıklarda bilgi diye bir unsur yoktur. Parçalarında olmıyanın bütününde olamıyacağına göre, insan beyninin bilginin kaynağı olduğu iddiası abestir. Yeni bilgileri keşfedip ifade edenlerin genellikle iyi eğitim görmüş kişiler olmasının sebebi beynin eğitimle değişmesi değil, kişilerin ilimle meşgul olarak ilim ışınını alma kabiliyetlerini geliştirmiş olmalarıdır.

Bilinen bir şeyi veya yaşanan bir olayı düşünmek denen şey aslında “irade” hüzmesinin “hafıza” sabitdiskinde kayıtlı olan o şey veya olaya yönelerek okuyucusuyla onu “hayal” ekranına yansıtması ve dikkatin ona çevrilmesidir. Bilmediğimiz bir şey hakkında düşünmek denen şey ise beş duyunun başka konularla ilgisini kesip dikkati o şey üzerine toplamak ve bilinmeyen şeyle ilgili bilgi ışığını almaya ve onu soyutlamaya odaklanmaktır – aynen bir televizyonun antenlerini belli bir yayını en iyi şekilde alacak şekilde değişik yönlere çevirmek ve ayarlamak gibi. Birlikte ve sesli düşünmek yeni ve doğru bilgiye ulaşmada gayet etkindir ve yaratıcı düşünce ve fikir üretme ağırlıklı faaliyetlerde uyumlu kişilerin bir gurup olarak çalışması oldukça yaygındır. Beyin fırtınası denen şey ise adeta imece usulüyle birçok zihnin bir konuyla ilgili bilgi edinmeye çalışması ve sonra alınan bu bilgi ışınlarının muhakeme filtrelerinden geçirilerek ayıklanıp saflaştırılmasıdır. “Düşünüverdim” veya “aklıma geliverdi” veya “içime doğdu” gibi tabirler, insanın kuvvetli bir ilham almasını ifadeden başka bir şey değildir.

Evrensel kanun ve prensipler değişimleri kural altına alan genel ilimlerdir ve belli alanlara has ilimler için bir çerçeve oluştururlar. Evrende herşey ilimle olur ve ilim ışığı olayların daha olmadan evvel nasıl olacağını görmemizi sağlar. Bu yüzden geleceği en doğru olarak görenler ilim ışığı ile bakanlardır ve en doğru hareket edenler ilmi rehber edinenlerdir. İlmin olduğu yerde birlik, kuvvet ve aydınlık, olmadıği yerde ise ayrılık, zayıflık ve karanlık vardır. Yeni bir şey yaparken kullanılabilecek en kıymetli unsur madde dışı olup maddeye nüfuz eden ilimdir. Bir şey yaparken en iyisini yapmak ilim ile olur ve ilim arttıkça herşeyin daha iyisi yapılır. O yüzden modern toplumlarda eğitime, yani yüzlerce yıllık bilgi birikiminin genç dimağlara aktarılmasına, büyük önem verilir. Kişinin bilgiyle ne yaptığı elbette önemlidir; ancak bilgiyle ne olduğu daha önemlidir.

Prof. Dr. Yunus Çengel
Nevada Üniversitesi, ABD

Güzellik ve Fıtrata Uygunluk Olarak Adalet

Prof.Dr.Yunus Cengel — Fri, 22 Oct 2010 19:35:08 +0000

Erzurum’un meşhur Abdurrahman Gazi mevkii, oradaki türbeden ziyade duran arabaların kendi hallerine bırakıldığında yokuş yukarı gittiği rampasıyla bilinir. Görenleri hayrette bırakan ve fizik kanunlarını göz göre göre ihlal eden bu olayı kimi keramet olarak nitelerken kimi de manyetik alanla (nedense arabayı çektiği iddia edilen bu alanın kendi üzerlerindeki para gibi metalleri hiç etkilememesi onları hiç düşündürmüyor) izah etmeye çalışırlar. İnsanların kendilerine ve gözlerine olan itimatlarından dolayı yerin ilginç topoğrafyasına rağmen gözün yanılıyor olabileceği ihtimaline nedense kimse itibar etmiyor. Bu durumda fizik kanunları yalancılık ithamına maruz kalmaktadır ve eğer bu kanunların dili ve şuuru olsaydı adalet talebiyle bu insanları mahkemeye verecekti. Mahkeme de adil bir karar verebilmek için her iki tarafın doğruluk ve tarafsızlığını kabul edeceği su terazisi gibi şahitlere müracaat edecekti. Yola paralel konan basit bir su terazisi tüm gözlere gösterecektir ki yokuş olarak bilinen o yol aslında iniştir ve arabaları hareket ettiren şey diğer iniş yerlerde olduğu gibi yerçekiminden başka bir şey değildir. Aklın bilim ışığıyla gördüğü bu manzara karşısında insaf sahibi insanlar gözlerine güvenmekle haksızlık ettiklerini görecekler ve doğruluğa kanaat edeceklerdir. Görüldüğü gibi, bilim ışığı ile bakıldığında bilgi eksikliği veya yanlış bilgiden kaynaklanan görüş ayrılıkları ve ihtilaflar sona ermekte, aklın tatmin edilmesiyle genel bir mutabakat oluşup birlik sağlanmaktadır. Benzer şekilde, bir duvarın eğik veya doğru olduğu konusunda bir görüş ayrılığı olduğunda, sarkıtılan basit bir duvarcı şakülü bu görüş ayrılıklarını giderecek ve herkesi aynı görüşte birleştirecektir. Burada önemli husus aklın tam tatmin olması ve itiraz edeceği bir noktanın kalmamasıdır. İnsanların eğitim ve aklen gelişmişlik seviyesi arttıkça, görüş ayrılıkları azalmakta ve dünya çapında daha geniş bir mutabakat sağlanmaktadır. Mesela bir zamanların en ateşli tartışma konusu olan dünyanın yuvarlaklığı bugün sıradan bir bilgidir.

Demokrasinin doğru işlediği bir ülkedeki kanunlar o ülkede yaşıyan insanların genel iradesini ve evrendeki kanunlar da evrensel bir iradeyi yansıtır. Bu evrensel kanun ve prensipler sağlam akıllar tarafından önyargısız bilimsel araştırmalarla keşfedilir. Temel bilimler insanlık tarihinden evvel de vardı ve insanların yaptığı şey olaylarda ve varlıklarda parıldıyan bilim ışığını farkedip ifade etmek ve sonra bu bilgileri yeni sahalara uygulamaktır. Yani bilimin kaynaği akıl değildir ve biliminsanlarının yaptığı şey bilimi icat etmek değil keşfetmektir. Araştırmalar esnasında bilim kişisel görüş ve önyargılarla karıştırılabilir. O yüzden ortaya yeni konan bilimin muhakeme edilmesi ve belli testlerden geçerek ayıklanması gerekir. Böylelikle bilim evrenselleşir, ve bireysellikten çıkıp global bir nitelik kazanır.

İnsan fıtraten meraklı bir varlıktıır ve yeni şeyler öğrenmeye meyli ve şevki vardır. Hayvanlardan farklı olarak insanlarda bildiğimiz maddî mide ile beraber çok sayıda mana mideleri vardır ve akıl bu midelerin önde gelenlerindendir. Akıl midesinin gıdası ilimdir ve aklen gelişkin bir insanın aklıyla ilim yemekten aldıği haz, ağzıyla yediği lezzetli bir yemekten aldığı hazdan daha az değildir. Beden midesi belli bir miktar yemek yendikten sonra doyar ve yemeğin miktarı biraz kaçırılırsa rahatsız olur. Akıl midesi için ise bir sınır söz konusu değildir. Ömür boyu ilim yese yine doymaz. Hatta yedikçe daha da gelişir ve daha çok yemek ister. Böylelikle hayat bir ilim ziyafeti olur ve kişi kalpte hissedilen nezih bir haz ile apaydınlık bir iç âlemde yaşar. Varlıklara ve olaylara bildiğimiz maddî ışıkla bakıp sadece dış yüzeylerini görme yerine onların derinliklerine nüfuz eden manevî ilim ışığıyla bakıp içlerini görebilmenin verdiği memnuniyet ve haz, görme özürlü bir kişinin gözlerinin açılıp âlemi temaşa edebilmesinden doğan haz ve heyecandan aşağı değildir. O yüzden ilim tahsil etmenin önemli bir boyutu kişinin akıl ve fikir âleminin inşası, imarı ve aydınlatılması ve insan olarak yücelmesidir.
Adalet için de benzer şeyler söylenebilir. Ancak adalet hissinin insandaki muhatabı veya alıcısı vicdandır ve adalet akıldan ziyade vicdanla tartılır. Hatta Rus yazar Alexander Solzhenitsyn’e göre “Adalet vicdandır; bireysel bir vicdan değil değil tüm insanlığın vicdanıdır. Kendi vicdanlarının sesini net olarak tanıyanlar genellikle vicdanın sesisini de tanırlar.” Adaletin sembolü terazidir, ancak bir şeyin adalete uygun olup olmadığını gösteren şakül veya su terazisi gibi fiziksel teraziler yoktur. Kendisi madde-dışı yani mânâ olan adaleti tartan vicdan terazisi de mânâdır ve o yüzden adalet de ilim gibi hissedilir ama beden gözüyle görülemez ve başkalarına gösterilemez. Adalet ve vicdan daha ziyade zıtları olan adaletsizlik ve vicdansızlıkla bilinir – aynen bilim ve aklın en kolay cehalet ve akılsızlıkla görüldüğü gibi. Eğri olan bir duvar nasıl su terazisi ile kolayca belirlenen yerçekimi hatlarını referans alan gözün rahatsız ediyorsa, hukuku ihlal eden eğri bir davranış da bozulmamış bir vicdanda doğruluğu referans alan vicdan terazisinin ibresini denge konumundan saptırır ve vicdanı burkar. Adaleti sağlayan davranış, vicdandaki bu burkulmayı telafi eden ve vicdan terazisini tekrar denge haline getirip rahatlatan davranıştır.

Adaletin kaynağı ile ilgili birçok teori vardır ve bunlardan birisi de adaletin insan tabiatından kaynaklanan ve içten gelen bir his veya içgüdü (instinct) olduğudur. Bu görüşü destekleyen deneysel veriler de vardır. Ancak adaletle hükmeden yöneticileri insanların gözünde yücelten adillik hasleti herhalde bu adil kişilerin atom veya moleküllerinde değildir ve onlardan kaynaklanmamaktadır. Zira insan bedeninini temel yapıtaşları olan karbon, azot, hidrojen ve oksijen atomlarıyla atomlararası bağlar adil kişilerde de zalim kişilerde de aynıdır. Parçalarında olmayan bir şey bütününde olamayacağına göre, insanlarda varlığı görülen adalet ışığı insanın maddesinden değil, dışarıdan gelir – aynen elmasın göz kamaştıran pırıltılarının elmasın atomlarından değil dışarıdaki bir ışık kaynağından geldiği gibi. Adalet sıfatıyla tanınan insanların özelliği adalet ışığı için kuvvetli bir alıcı konumunda olmaları ve çevredekilere huzur ve güven veren bu ışığı hal ve hareketlerinde yansıtmalarıdır. Bu da evrende madde (ve zaman) ile ilgisi olmayan yaygın bir adaletin ve dolayesi ile bir adalet katmanının, olduğnu gösterir. Eski Yunanlılar bile bu mânâyı hissetmişler ki bu katmanı “adalet tanrıçası” Dike (Lustitia) olarak kutsallaştırmışlardır.

Adalet duygusu da akıl gibi bir manevî midedir ve gıdası mağdura hakkını ve zalime de cezasını vermektir. Yani işlerde adaleti gözetmek ve canlı veya cansız tüm varlıklara adaletle muamele etmektir. Bu duygunun hazzı, mağdurların hak ettiği şeye kavuşmaktan ve zalimlerin layık oldukları cezaya çarptırıldıklarını görmekten doğan memnuniyet ve sevinçtir. Haksız muamele ve zulüm adalet duygusunu incitir ve vicdan sahibi herkesi rahatsız eder. Geçmişteki adaletsiz bir muamale hatırlanarak eşildiğinde bile insanı ızdıraba boğar ve hayatının tadını kaçırır – bel ağrısından muzdarip birinin kımıldandıkça belden geçen sinirlerin incinmesi sonucu ağrı ile kıvranması gibi. İnsan fıtratı adaletsizliği reddeder ve zulme karşı bazen hayatı pahasına da olsa isyan eder. Maruz kalınan zulümler sonucu adalet hissi yaralanan ve dengesi sarsılan insan, yaralı bir aslan gibi garaz ve intikam hislerinin kontrolü altına girerek birçok zulmü işliyebilir. Kabaran garaz ve intikam hislerini teskin eden ve kükreyen aslanı kuzuya çeviren sakinleştirici iksir adalettir. Çünkü adalet, adaleti celbeder. William Hazlit’in ifadesiyle “Başkalarına adaletle muamele etmeye en hazır olanlar, dünyanın kendilerine adaletle muamele ettiği hissini taşıyanlardır.” Ingiliz filozof Francis Bacon da bunu şoyle ifade eder: “Eğer biz adaleti muhafaza etmezsek, adalet de bizi muhafaza etmiyecektir.” O yüzden dünyanın problemli yerlerinde kalıcı huzur ve barışın tesis edilmesi için yapılması gereken şey adaletin temin edilmesidir. Aynı şey en küçük toplu yaşama yeri olan evler için de geçerlidir. Ama önce insanın mahiyetinin ve adaletin ne olduğunun bilinmesi gerekir.

Tek başına ihtiyaçlarını karşılamaktan aciz olan ve bu yüzden toplu yaşamaya mecbur olan insan “ben” merkezlidir ve dolayesi ile bencilliğe meyillidir. Bediüzzaman’ın ifadesiyle “İnsan, cibilliyeti ve fıtratı hasebiyle nefsini sever. Belki, evvelâ ve bizzat yalnız zatını sever; başka her şeyi nefsine fedâ eder. Mabuda lâyık bir tarzda nefsini metheder; mabuda lâyık bir tenzih ile nefsini meâyibden tenzih ve tebrie eder. Elden geldiği kadar kusurları kendine lâyık görmez ve kabul etmez; nefsine perestiş eder tarzı nda, şiddetle müdâfaa eder.” Yani insanda kusurlarını görmeme, menfaatini gözetme ve haksız bile olsa kendini haklı çıkarma meyli vardır. Keza insan hazır küçük bir lezzeti ilerideki büyük bir mükâfata tercih eder.

Hayvanlardan farklı olarak insanların his, hırs ve heveslerine sınır konmamıştır ve o yüzden ilişkilerde ve mal ve hizmet değişiminde zulüm ve tecavüzler meydana gelir. Bu zulümlerin önlenmesi için adalete ihtiyaç vardır. Ancak hırs ve menfaat gibi hislerin baskısı altında olan ve çok defa nefsin avukatlığını yapan bireysel akıl adaleti idrakte zorlanacağından ortak bir akla ihtiyaç vardır. İstişareden doğan böyle ortak bir akıl da ancak kanun şeklinde olur. Avusturya’lı filozof ve yazar Elias Canetti’nin dediği gibi, “Adalet, paylaşma ihtiyacını görmekle başlar. En eski kanun bunu düzenliyendir ve bu kanun, bugün de hâlâ en önemli kanundur.” Ancak kanun adalet demek değildir ve İngiliz romancı William McIlvanney bir inceliğe dikkat çeker: “Kanun, adalete sahip olamıyacağımız için sahip olduğumuz şeydir.” O yüzden akıllar gelişip adalet anlayışı derinleştikçe de kanunların değişmesi doğal bir süreçtir.

Adalet adil ve vicdanlı olma niteliği olarak bilinir ve adalet denince hakların belirlenmesi ve hakedenlere layık oldukları ceza veya mükâfatın verilmesi akla gelir. Adaletsizlik ile de haksızlık ve insafsızlık kastedilir. Eski Roma’lı filozof ve devlet adamı Marcus Tullius Cicero’nun dediği gibi “Adalet, herkese hak ettiğini veren yerleşik ve değişmez gayedir.” Evrensel bir değer olan “musavat-ı hukuk” kaidesi halk arasında genellikle “kanun önünde eşitlik (equality before law)” olarak bilinir, ve zengin ile fakirin, amir ile memurun, ve işçi ile patronun kanun önünde ve hakim karşısında eşit muamelesi görmesini gerektirir. Yani hakkını aramada ve hak ettiği şeyi almada herkes eşittir. Eğer bir yerde kendilerini kanunun üzerinde gören imtiyazlılar varsa, orada adalet yoktur. Marie von Ebner-Eschenbach’ın ifadesiyle, “Adaletin en büyük düşmanı imtiyazdır.” Adalet denince genellikle mahkemeler yoluyla alınmaya çalışılan haklar ve telafi edilmeye çalışılan maduriyetler gelir. Ama adalet, çok daha geniş bir sahayı kapsayan ve adeta tüm varlıklara nüfuz eden en temel, kapsamlı ve felsefik kavramlardan biridir.

Adalet mizan, ölçülülük ve dengedir. Başka bir ifade ile herşeyin layık olduğu ve hakettiği yerde olması, hakkına razı olup başkalarının hakkına tecavüz etmemesi ve fıtrat kelimesi ile ifade edilen yaratılış gayesine uygun hareket etmesidir. Adalet ve dengeden güzellik, nezihlik ve estetik doğar ve huzur hâsıl olur. Adalet, insana verdiği huzur ve ulvî haz ile bilinir ve huzuru yok eden itiraz ve isyan hislerini giderir. Hakettiğine rıza gösterme yerine itiraz etme hissinin kaynağı fıtrattan sapış ve yaratılış gayesine aykırı davranıştır. Fıtrata aykırı hareket adaletsizliktir ve bunun da anında verilen cezası huzursuzluktur. Hatta denebilir ki adalet güzellik, zulüm ise çirkinliktir. ABD’li filosof ve yazar Henry David Thoreau’nun ifadesiyle “Adalet şirin ve ahenklidir, adaletsizlik ise haşin ve ahenksizdir.” O yüzden adalet çekici, zulüm ise iticidir. Herşey zıddıyla bilinir. Adaleti de bize en iyi tanıttıran ve bildiren adaletin yokluğu yani adaletsizliktir. Güzelin güzelliğini gösteren çirkinin çirkinliği olduğu gibi, adaletin de güzelliğini gösteren adaletsizliğin çirkinliğidir.

Öyle görülüyor ki varlığını lisan-ı haliyle ve meyillerle hissettiren fıtratı ve yaratılışın gayesini anlamadan ve bilmeden adaletten bahsetmek abestir. Evrende birlik esastır, bu da ancak hassas bir denge içinde anlamlı ve uyumlu bir birliktelikle mümkündür. Her şey ne kadar büyük olursa olsun daha büyük bir bütünün parçasıdır ve kendi varlığından ziyade parçası olduğu bütünün varlığıyla anlam ve değer kazanır, izzet ve itibar görür ve şuurlu ise haz alır. Bir varlığın en büyük var olma gayeleri kendine yönelik olanlar değil, parçası olduğu bütüne yönelik olanlardır. Hatta varlıklar var oluşlarını, yani yokluk âleminden varlık âlemine gelmelerini, parçaları olduğu bütünün varlığına borçludurlar. Bir şeyin bu iç içe olan varlık daireleri silsilesindeki değişik rol ve konumları ve diğer şeylerle ilişkileri bilinmeden, a şeyin hakkını tam ve doğru olarak bilmek ve dolayesi ile adaleti gözetmek mümkün değildir. Ve o şeye adalet edelim derken onun parçası olduğu bütüne ve o bütünün diğer parçalarına büyük bir adaletsizlik etmek ve birçok yüksek gayeleri iptal edip çirkinlik sergilemek mümkündür.

Mesela bir arabayı ele alalım. İrili ufaklı yüzlerce parçadan oluşan arabanın varlığının tek bir sebebi vardır, o da araba sahibinin rahat, hızlı ve güvenli bir şekilde bir yerden bir yere gitmesini sağlamaktır. Zaten hayatında ilk defa bir araba gören kimse sadece arabayı inceliyerek ve onun koltuklarına, tekerleklerine, direksiyonuna, vs dikkat ederek anlar ki bu arabanın yapılış gayesi yani fıtratı insanlara taşıt olmaktır. Eğer insanların yolculuk için araçlara ihtiyaçları olmasaydı, araba da olmıyacaktı. Arabanın bu yaratılış gayesine uygun olarak kullanılması tam bir adalettir ve bir güzelliktir. Hiçbir vicdan sahibi bundan rahatsız olmaz ve arabaya acımaz. Yine hiçbir akıl sahibi de “insanın hep arabaya binmesi arabaya haksızlıktır; arasıra araba da insana binmelidir ki adalet olsun” demez. Arabaya binmeye kıyamayıp onu kendi haline paslanmaya bırakmak ise bir adaletsizliktir, israftır ve çirkinliktir. Hatta denebilir ki varlığının gayesine uygun olarak hareket eden ve insanları taşıyarak onları memnun eden bir araba mutlu, kendi halinde bir kenara bırakılan bir araba ise mahzundur. Eğer arabanın da insan gibi aklı ve şuuru olsaydı ve mahkemeye gidip “bana hep biniliyor, keyfi muameleye tabi tutuluyorum, bazen çamurlu yollarda sürülüp kirletiliyorum” gibi şikâyetlerle hak dava etseydi, her halde adil bir mahkemeden red cevabı alacaktı. Ancak “bana aşırı yük taşıtılıyor, bakım ve temizliğim yapılmıyor, bana tekme atılıyor” gibi şikâyetlerle mahkemeye gitseydi, herhalde haklı bulunacak ve zulme uğradığına hükmedilecekti. Hatta sahibi tarafından hizmetten alınıp işe yarıyan parçaları söküldükten sonra hurdaya ayrılan bir araba bile şikâyet edemez, belki yeni bir araba olarak geri gelecek olmanın şevk ve heyecanıyla geridönüşüm fırınlarına seve seve gider.

Benzer şeyler arabanın parçaları için de söylenebilir. Arabanın her parçası icra edecekleri görev ve çalışma şartları gözönüne alınarak bilgi ile ince hesaplarla ve hassas ölçülerle tasarlanmış ve imal edilmiştir. Mesela tekerlek arabanın tüm ağırlığını kaldıracak güçte, yolu kavrayıp kaymayı önlüyecek kabiliyette ve yol tümsekliklerinin sebeb olduğu titreşimleri emecek esneklikte yapılmıştır. Tekerleğin aynen tasarlandığı gibi iş görmesi hem tekerlek için hem de onun yapımcısı için bir memnuniyet, bir izzet ve hatta bir zevktir Zor şartlarda görev yapan ve daimî şekilde kötü muameleye maruz kalan bir tekerlek mahiyetini ve varlık sebebini görmezden gelerek araba içinde zerafetle arz-ı endam eden direksiyona bakıp şikâyet edemez ve eşit muamele talep edemez. “Eşitlik” olsun diye tekerlekle direksiyonun yerini değiştirmek cahillik ve zulümdür, arabanın ve parçalarının varoluş sebebinden ve fonksiyonlarından habersizliktir ve tekerlek ve direksiyonla beraber arabanın yüzlerce diğer parçasını işlevsiz hale getirmek ve arabayı iptal etmektir. Bu ise büyük bir israf, çirkinlik ve adaletsizliktir. Eşitlik olsun diye tekerlekle direksiyonun değiştirilmesine hükmeden bağlayıcı bir mahkeme kararı, tüm arabaları trafikten men edip araba mezarlığına gönderme kararıyla eşdeğerdir. (Aynı şey tekerleklerle eşitlik olsun diye arabaya bir yerine dört direksiyon takma teklifi için de geçerlidir.) Ancak öndeki tekerleklerle arkadakilerin aşınma hızı farklıdır ve ön tekerleklerin belli bir süre sonra arka tekerleklerle yer değiştirme isteği adalete ve hikmete tam uygundur. O yüzden Alman filozofu Friedrich Nietzche eşit olmayanlar için eşitliği adalet değil zulüm olarak görür: “Eşitlik doktrini! Bundan daha zehirli bir zehir yoktur; çünkü o adaletin sonu iken adaletin kendisi tarafından konulmuş görünümü veriyor. ‘Eşitler için eşitlik, eşit olmayanlar için eşitsizlik!’ Adaletin gerçek sesi bu olması gerekir ve bunu takip eden, ‘Eşit olmayanı asla eşit yapma’.”

Canlılar âleminde de durum farklı değildir. Asmanın dallarından sarkan rengârenk üzüm salkımlarına bakan bir kişi üzümünün yenmek için yapıldığını anlar ve üzümün besleyici özelliklerini ortaya koyan bilimsel araştırmalar da bunu teyid eder. O yüzden üzümün mahiyetine ve varoluş gayesine gayet uygun olarak insanlar, kuşlar veya arılar tarafından yenmesi tam bir adalet ve bir güzelliktir. Dalında kurumaya terkedilmesi ise bir israf, adaletsizlik ve çirkinliktir. Asma, eğer şuuru olsaydı, üzümlerini yenmekten kurtarmaya çalışmak şöyle dursun belki onları iştahlı müşterilerine ikram etmekten ve onların memnun ve minnettar halini görmekten bir haz alırdı – aynen bir annenin itina ile hazırladığı kurabiyeleri kendi veya komşu çocuklarına ikram etmekten ve onların iştahla ve zevkle yemesini seyretmekten büyük bir haz aldığı gibi. Bir annenin yiyecek hazırlayıp çocuklara ikram etmesi annelik ve çocukluk fıtratlarına gayet uygundur ve o yüzden tam bir adalet ve seyretmesi hazlı bir güzelliktir. Akıl ve vicdanlar konuşabilseydi, onlar da “evet, öyledir” diyerek tasdik edeceklerdi. Annenin verici çocukların ise alıcı konumunda olması durumu değiştirmez ve bir adaletsizlik yaratmaz. Aslında anne zorluklara katlanan verici gibi görülse de gıdası şefkat etme olan şefkat midesi ile o kadar şefkat alır ki annenin bu şefkat ziyafetinden aldığı ulvî lezzet belki tüm çocukların kurabiye ziyafetinden aldığı lezzetten daha büyüktür. Zaten vahşi hayvanların bile aç iken önce yavrularını doyurmaları, şefkatte yemekten daha büyük bir lezzet olduğunu gösterir.

Yukarıda araba için söylenen şeyler mesela at için de tekrarlanabilir. Ata bakan bir kişi atın yapısının hızlı koşmaya ve binilmeye gayet uygun olduğunu görür. O yüzden atın rahat taşıyabileceği biri tarafından binilmesi atın fıtratına gayet uygundur ve zulüm değil adalettir. Hatta meyil ve kabiliyetlerin hayata geçirilip gösterilmesi fıtrata uygun bir davranış ve bir açılım olduğundan bir hazdır ve atın sahibini taşımaktan bir haz aldığı dahi söylenebilir. Zaten sırtında binicisiyle arz-ı endam eden ve gösterişli bir şekilde yürüyen at adeta binicisiyle bir kıymet kazanmakta ve bir şeref duymaktadır ve seyredenleri de keyiflendirmektedir. Kenarda bu ihtişamı seyreden diğer atlar da herhalde o ata gıpta ile bakmakta ve onun yerinde olmayı arzu etmektedirler. Atın eşitlik olsun diye insana binmesi ise fıtrata aykırılıktır, vicdanları rahatsız eden bir çirkinliktir ve insanla beraber ata da bir zulümdür. Çünkü başka bir varlık tarafından taşınmaya meyli olmayan atın buna zorlanması ata iyilik değil eziyettir.

Yakın mesafeler için insanın bineği kendi ayaklarıdır ve insanı taşıyıp bir yere götürmek ayak için bir hazdır. Ayakların romatizma gibi bir maraz yüzünden ait olduğu vücudu taşıyamayacak hale gelmesi ise ayaklar için sevinilecek bir durum değil bir ızdıraptır. Hasta ayakların herhalde en büyük arzusu iyi olup yaratılış gayesine uygun olarak tekrar yürümeye ve ait olduğu kişiyi gezdirmeye başlamaktır. Bütün vücudun yükünü çeken ayaklar yukarıda serbestçe salınıp duran ellere bakıp adaletsizlikten şikâyet edemezler ve eşitlik isteyip eller ile yer değiştirmeyi talep edemezler. Böyle bir talep cahilliktir, el ve ayakların var oluş gayelerinden hebersizliktir ve el ve ayakla beraber diğer uzuvlara ve tüm vücuda bir zulümdür. Sağlam bir insanı tutma ve yürüme özürlü bir hale getirmek akılları isyan ettiren vicdanları da rahatsız eden bir çirkinliktir ve büyük bir adaletsizliktir. Eşit olmayanların eşit muamelesi görmesi eşitlik değil eşitsizliktir. Adalet, varoluş gayesine uyumlu bir halde meyillerin yönlendirmesiyle kabiliyetlere en uygun tarzda hareket etmektir. Buradaki el ve ayak örneği, bir birlik içinde çalışması ve değişik roller üstlenip adeta tek bir vücut gibi faaliyet göstermesi gereken aile, firma, değişik kurumlar ve hatta ülkeler için genelleştirilebilir.

Yetişkin bir inek yetişkin bir koyundan kat kat büyüktür ve gıda ihtiyacı da vücudun büyüklüğü ile orantılıdır. O yüzden eşitlik olsun diye inek ile koyuna aynı miktarda ot vermek adalet değil zulümdür. Varlıkların mahiyetlerini dikkate almayan bu yaklaşımla inek aç kalacak, koyun da fazla otu israf edecektir ki ikisi de akıl ve vicdanları rahatsız eden bir çirkinliktir. Hele ayrımcılık olmasın diye köpeklere de yemeleri için ot vermek komiklik derecesinde fıtrattan habersizliktir ve bunu adalet adına yapmak adalete adaletsizlik etmektir. Keza inekten koyunlara bekçilik yapmasını beklemek imkânsızı istemektir. Bu örnekler malumu ilam derecesinde açıktır ve kimse bunların aksini iddia edecek değildir. Ancak pratik hayatta farkında olmadan bu tür zulümler çok yapılmaktadır. Mesela iki insan arasındaki fark, bir koyunla köpek arasındaki farktan hiç de az değildir. İnsanlar bedenen birbirlerine çok benzeseler de fıtrat, meyil ve kabiliyetçe birbirlerinden çok farklıdırlar. Fıtrat, meyil, ve kabiliyetçe birbirlerinden bu kadar farklı olan insanlara eşit muamelesi yapmak en büyük bir eşitsizlik ve bir adaletsizliktir. Fıtratı gözardı edip mutlak adaleti sağlama iddiasıyla ortaya çıkan baskıcı rejimlerin ve fıtrata zıt tek tipçi uygulamaların sonucu verimlilik değil israf, güzellik değil çirkinlik, akıl ve vicdanlara uygunluk değil zıtlık ve huzur değil huzursuzluk ve en nihayet çöküş olmuştur. Bu farklılıkları gözeten demokratik rejimlerdeki hürriyetçi yaklaşımlar ise fıtrata uygunluğun meyvelerini bol bol toplamıştır.

Adaletin önemli bir unsuru dengeli olma ve dengeyi muhafaza etmenin yolu da ölçüyle iş yapmak ve tecavüze yer vermemektir. Tüm canlı türlerinde genişleme ve yayılalarak herşeyi istila etme meyli vardır. Bir canlı türünün diğerlerinin rağmına dengeyi bozacak şekilde yayılması bir dengesizlik ve çirkinliktir ve diğer türlere bir tecavüz ve adaletsizliktir. Mesela bazı balık türleri bir seferde bir kaç yavru doğururken bazıları da milyonlarca yumurta bırakmaktadır. Bu yumurtaların hepsi gelişip balık olsaydı, her halde o tür tek başınadenizi istila edecekti ve zamanla diğer türler yok olacaktı. Bu ise bir çirkinlik ve zulüm olacaktı. O yüzden milyonlarca yumurta, larva veya küçük balığın diğer canlılar tarafından yenmesi küçük dairede bir zulüm gibi görülse bile geniş dairede tam bir adalettir. Çünkü denizlerdeki temizlik, güzellik ve nezihlik ancak böyle muhafaza edilir. Büyük bir hayır için küçük bir şer kabul edilir. Adalet, daha evvel izah edildiği gibi, parçayı değil bütünü esas almayı gerektirir. Bir canlının diğer bir canlı tarafından yenmesi o birey için adalete tam uygun görünmüyebilir. Ama olaya türler açısından bakıldığında ve türün tek tek üyeleri yerine kendisi dikkate alındığında böyle bir adaletsizlik görülmez. Zaten evrensel adalet daimi şekilde varolup yok olan bireylerin değil türlerin ekolojik bir denge içinde birlikte var olmalarını gerektirir. Ayrıca, maddî beden olarak, insan ile hayvan arasında büyük bir fark olmamakla beraber insandaki akıl, kalp, şuur gibi sayısız manevî uzuvlar yüzünden insanların bir ferdi diğer canlıların bir nevine karşılık gelebilir. Ve insanların bir ferdi, diger canlıların bir türünden daha fazla fayda veya zarar verebilir.

Adaleti “mutlak eşitlik” olarak algılama hastalığından kurtulamamanın zararlarını insanlık çok çekmiştir ve hala da çekmektedir. Şu iyi bilinmelidir ki evrende mutlak eşitlik olsaydı, evren homojen bir toz bulutundan ibaret olurdu. Yani mutlak eşitliğin olduğu evren, aslında olmıyan bir evrendir. O yüzden de var olan bir evrende mutlak eşitlik olamaz. Hatta insan seviyesinde dahi, kemikteki bir hücre gözdeki bir hücreyle, böbrekteki bir hücre kalpteki bir hücreyle eşitlik talep edip itiraz etse, bu itirazları dindirecek tek yol insanı bir kıyma makinesinden geçirip ortaya yığmaktır. Yani insanı (ve dolayesiyle tüm hücreleri) yok etmektir. Benzer şekilde, yediğimiz gıdaları yapılarına ve görecekleri hizmete en uygun yere yönlendirmek yerine eşitlik olsun diye değişik organlara ve hücrelere kura ile dağıtmak adalet değil mezarlıkta kendine bir ayırtmak ve bir insanı öldürme zulmünü işlemektir. Hal böyle iken güya ayrımcılık yapma haksızlığından sakınmak için, yapılacak görevle alakası olmıyan test sınavlarından alınan puana göre insanları görevlere tayin etmek ve tayinleri de eleman açığı bulunan kurumun görüşü alınmadan kura usulüyle yapmak acaba hangi mantığa hizmettir? Bu, çok daha büyük bir haksızlık değil midir? Bu tür yaklaşımların doğal sonucu adaletsizliğin emareleri olan verimsizlik, israf ve genel memnuniyetsizlikdir.

Yerküreye ve hatta tüm evrene bakıldında herşeyin ince bir ölçü, hassas bir denge ve tam bir yerli yerindelikle yapılmış olduğu görülür. O kadar ki atomdaki parçacık âleminden galaksi sistemlerine kadar akıl nereye bakarsa baksın bir kusur bulamaz ve saat gibi işleyen bu mükemmel düzen karşısında ancak takdir, hayret ve hayranlığını ifade eder. Başta tüm canlıların anlamlı ve ölçülü bir bütünlük oluşturduğunu ifade eden ekoloji olmak üzere tüm fen bilimleri ve televizyonlarda yayınlanan belgeseller bu mükemmel düzenin, hassas dengenin, ve eşsiz güzelliğin birer şahididir. Tüm varlıklar adeta kendilerine en uygun bir şekilde, en doğru bir miktarda ve belli gayelerle yaratılmışlardır. Bu da evrende herşeyin tam bir adaletle yapılmış olduğunu gösterir. Zira adaletsizlik olsaydı, varlıklarda abeslik, israf ve çirkinlik olurdu. Teknoloji harikalarıyla beraber her türlü israf ve çirkinliğin insanların yaşadığı yerlerde olduğuna bakılırsa denilebilir ki insanlar dünyadaki en cahil ve zalim varlıklardır. Güzellik ve mükemmelliğe tapma derecesinde düşkün, mahiyeti heyecanlı ve fıtratında ilerleme meyli olan insana yakışan şey kendini tanıması ve fıtratına en uygun şekilde hareket ederek hem kendine hem de diğer varlıklara adalet etmesidir. Geniş çapta adalet tesis edilince de hayat bir haz ve huzur kaynağı olacak ve belgesel programları insan eli değmemiş yerlerdeki güzelliklerle beraber insanlık âlemindeki güzellikleri göstermeye başlayacaktır.

Prof. Dr. Yunus Cengel
Nevada Universitesi, A.B.D.

HARFLER ÂLEMİNDE BİR MÂNÂ ZİYAFETİ

Prof.Dr.Yunus Cengel — Sun, 20 Dec 2009 23:23:16 +0000

HARFLER ÂLEMİNDE BİR MÂNÂ ZİYAFETİ

Prof. Dr. Yunus Çengel
Nevada Üniversitesi, ABD
yunus@scs.unr.edu

Kitap görünüşte mürekkep ve kâğıttan oluşan, gözle görülen ve elle tutulan maddî bir varlıktır. Ama aslında kitabı kitap yapan içindeki manalardır ve kitabın maddesi manevî varlığı olan manası yanında bir hiç gibi kalır. Zaten son yıllarda gittikçe yaygınlaşan ve onlarcası bir tek CD’ye veya flashcard’a sığan elektronik e Kitapların ne kâğıdı vardır, ne de mürekkebi. Kelimeler adeta ekran sahifelerinde ışığa dönüştürülen elektrik enerjisiyle istenilen renkte yazılıp bozulabilmektedir. Hatta denilebilir ki kitap denen şey mânâların sahifelerde görünmesini sağlayan bir perdedir, bir ekrandır, bir kılıftır, bir dürbündür,.

Örnek olarak, 99 gram kâğıt ve 1 gram mürekkepten oluşan 100 gramlık bir kitabı göz önüne alalım ve bunu üzerine rastgele 1 gram mürekkep dökülmüş 99 gram kâğıt ile karşılaştıralım. Madde olarak, 100 gramlık bir kitap ile 100 gramlık mürekkepli kâğıt arasında hiçbir fark yoktur. Bunları madde tahlili yapan bir laboratuara göndersek, her ikisi de aynı tahlille geri gelir. 100 gramlık kitap ile 100 gramlık mürekkepli kâğıt madde olarak aynı olduğuna göre, bunların aralarındaki her fark mana ile alakalıdır ve dolayısı ile manevîdir. İşte kitap için mana denen şey, kâğıt ve mürekkep dışındaki her şeydir. O yüzden diyebiliz ki

Kitap = Kâğıt, mürekkep, vs (madde) + Mana

Hatta daha küçük bir boyutta, yazı âleminin temel yapı taşları olan harflerin dizilimlerini kelime yapan yine manadır ve denebilir ki kelimelerle ifade edilen manalar, mana âleminin en küçük birimleri yani atomlarıdır. Mesela, “kitap” bir kelimedir, çünkü bir anlamı vardır, yani mana yüklüdür, ama aynı beş harften oluşan “kipat” bir kelime değildir, çünkü taşıdığı bir mana yoktur. Yine diyebiliriz ki

Kelime = Harf veya ses dizilimi (lafız) + Mana

Açıkça görülüyor ki kelimelerde esas olan yine manadır, harf dizilimi olan lafız ise sadece bir kılıftır. Mana öz, lafız ise kabuktur. Mana lâtif, lafız ise kesiftir. Mana ruh, lafız is cesettir. Demek bir harf dizilimi, ancak bir manası veya ruhu olduğu zaman bir kelimedir. Yani kelimeler de insanlar gibi bir bakıma “canlı” varlıklardır, ve onların ruhları mânâlarıdır. Manasını kaybeden bir kelime, ruhu giden bir insan gibi ölür ve dağılıp gider. Yeni bir kelimenin doğması için de önce mananın oluşması lazımdır. Sonra bu mânâya uygun bir lafız bulunur. En uygun lafız ise “şeffaf” olandır, yani içinde taşıdığı mânâyı en berrak ve canlı şekilde gösterendir – kurt ve kuzu (hatta kadın ve erkek) bedenlerinin ruhlarına uygunluğu gibi. Zira mânâ ile madde, ruh ile beden ve öz ile kabuk ters orantılıdır ve biri kalınlaştıkça diğeri inceleşir.
Mânâ ile lafız zamanla özdeşleşir ve cilt ile beden gibi birbirinden ayrılmaz olur. Bunları yeni bir lafız uydurarak ayırmaya kalkmak, bir kişinin derisini zorla yüzüp one yeni bir deri takmak gibi bir cinayettir. Yıllar süren yoğun bir bakımı gerektiren böyle bir operasyon çoğu kez doku uyuşmazlığından, mânâ bedeninin yeni lafız derisini reddedmesiyle başarısızlıkla neticelenir. Sonunda elde boşa giden emekler, boş yere çekilen acılar ve yıpranmiş bir cilt kalır. Birçok kelimesi bu şekilde dumura uğratılmıs bir dil marazlıdır ve sağlıklı büyüyüp gelişmesi çok zordur.
Mânâlara kılıf olan lafızlar zaman ve mekanla değişebilir – bugün “mektep” yerine “okul” kullanılması ve İngilizce konuşulan yerlerde kelimeye “word” denmesi gibi – çünkü maddîdirler. Ama asıl olan mânâlar sabittir, zaman ve mekan üstüdür, çünkü manevîdirler. Yani mânâlar değişik yerlerde değişik yerel kıyafetlere bürünüp öyle görülürler ve bir zenginlik ve çeşnilik oluştururlar. Benzer şekilde, mânâlar zamanla değişen modaya uyarlar ve kılıf değiştirirler.
Kelimeler mânâların temsilcisi olduklarından denilebilir ki kişilerin kelime hazneleri, mânâ zenginliklerinin ve dolayesiyle anlama ve ifade etme kabiliyetlerinin bir ölçüsüdür. O yüzden kişilerin kültür seviyeleri, konuşma ve yazmalarından anlaşılır. Dili kaba saba kullanan bir kişi, anlayışı da kaba saba olan bir kişidir.

Şimdi kelimelerdeki madde ve mânâ ilişkisini daha yakından inceliyelim. Mesela “kitap” kelimesinin ne mânâya geldiğini hepimiz biliriz. Peki, bu mânâ “kitap”ın neresinde? Harflerinde desek, değil. Çünkü “k” ve “a” gibi harflerin kitapla ilgisi yok; zaten bu harflerin tek başlarına belirli bir mânâları da yok. Keza, aynı harflerden oluşan “katip” veya “patik” kelimelerinin mânâları tamamen değişik ve “kipat”ın anlamı bile yok. Demek ki kelimelerin mânâlarının kaynağı, yapı taşları olan harfler veya sesler değil. Zaten harfler olmadan da kelimeler ve mânâlar vardı. Ancak çogu zihin soyut mânâları çıplak olarak göremez. Mânâlara bildik kıyafetler giydirmek lazımdır ki soyut mânâlar somut hayalî kıyafetler arkasında görülüp tanınsın.
Mânâlar değişik bir alemdendir – mânâ alemi – ve harf ve ses dizilimlerinden tamamen bağımsızdır. Zaten aynı mânânin değişik dillerde değişik kelimelerle ifadesi de bunu gösterir. Kelime denen şey, belli bir harf (veya ses) diziliminin belli bir mânâ ile ilişkilendirilmesi ve zamanla özdeşleştirilmesidir. Başka bir ifade ile kelimeler, mânâ özü veya ruhunun harf (veya ses) dizilimi kılıf veya bedenine girmesi ve bütünleşmesinden oluşur. Zaten yeni bir dil öğrenen bir kişi de aynen bunu yapar: Bir harf veya ses dizilimini bir mânâ ile ilişkilendirir ve o mânâ o harf veya ses diziliminde parlayıncaya (veya ruh bedene girinceye) kadar tekrarla onu pekiştirir.
Bu, biraz da üzerinde değişik cisimlerin isim ve resimlerinin olduğu elektrikli bir panoya benzer. Mesela “kitap” kelimesine dokununca kitap resmi aydınlanıyorsa, bu bizim bir kelimeye dokunarak elektrik ve ışık ürettiğimizi veya kitap resminin bir ışık kaynaği olduğunu göstermez; sadece, dokunmayla kesik bir devreyi kapatıp elektrik akımının kitap resmi arkasındaki bir lâmbayı yakmasına imkân verdiğimizi gösterir. Eğer panodaki elektrik devreleri ses duyarlı ise, “kitap” diye seslendiğimiz zaman da kitap resminin aydınlanacağını göreceğiz – aynen birisi “kitap” diye seslendiğinde veya gözümüz “kitap” yazısına iliştiğinde zihnimizdeki kitap mânâsıyla beraber hayalimizde bir kitap resminin aydınlanıvermesi gibi.

Mânâyı maddeden ayırmak, özü posadan ayırmayı ve mânâyı tam ve doğru olarak anlamayı mümkün kılar. Ayrıca, önyargı ve şartlanmaları kaldırıp mânâya uygun değişik maddî kılıf araştırmalarının da önünü açar. Mesela, “kitap” mânâsı, yazı âleminde “k-i-t-a-p” harf dizilimiyle tezahür ettiği gibi, ses âleminde “ki-tap” ses dizilimiyle tezahür eder. Sağır ve dilsizler için kullanılan işaretler âleminde ise, aynı mânâ parmakların belirli pozisyonu ile ifade edilir.

Kelimelerin bir araya getirilmesiyle cümle meydana gelir. Ama rastgele yan yana konan bir kaç kelime bir cümle oluşturmaz, çünkü cümlenin ruhunu teşkil edecek anlam bütünlüğü oluşmaz. Cümle kurmak, mânâ aleminin temel yapı taşları olan kelime mânâlarından daha büyük bir mânâ inşa etme sanatıdır. Bu, doğru ölçülerdeki boru veya künk parçalarının uygun bağlama elemanları ile birleştirilip içinden suyun rahatça akabileceği bir hat oluşturmaya benzer. Kelimelerle de öyle bir oluk oluşturulur ki içinden kastedilen mânâ akar. Benzer şekilde, birbirini destekleyen cümlelerin bir araya gelmesinden oluşan daha kapsamlı mânâya paragraph denir. İlgili paragrafların bir araya gelmesiyle ünite ve ünitelelerin birleşiminden de kitap meydana gelir. Bu, bir vücutta hücrelerin belli bir fonksiyonu icra etmek için bir bütünluk içinde bir araya gelmesiyle organ ve organların benzer şekilde bir araya gelmesiyle de bir vücut oluşturması gibidir.

Şimdi de mânânın öğelerinden bahsedelim. Bize niçin kitap okuduğumuz sorulsa, herhalde akla ilk gelen cevap bilgi edinmek olacaktır. Yani, çoğu kitaplardaki mânâ, ağırlıklı olarak “bilgi”den oluşur ve kitaplar yüzyıllar boyu yazarın bilgisini kağıda döküp okuyucuya aktarma vasıtaları olarak kullanılmışlardır. Akıl, madde olan beyin ile ilişkilidir, ama kendisi madde değildir. (Beyin de nihayet temel yapı taşları elektron, proton ve nötron olan atomlardan oluşur ve atomlarda “akıl” veya “şuur” diye bir şey yoktur). Beyin-akıl ilişkisi, aynen kelimelerdeki harf dizilimi-mânâ ilişkisi gibidir. Akıl, kendisi gibi mânâ olan bilginin tabiî bir arşı, yani tezahür yeridir. Hatta denebilir ki, bilgi, akıl midesinin gıdasıdır ve aklı parlatır – ışığın elmasın gıdası olup onu parlatması gibi. Kitaptaki kelimeler vasıtasıyla bilgi, yazarın akıl âleminden okuyucuların aklına aktarılır. (Tabi ki bilgi benzer şekilde bir konuşmacı tarafından seslere ve hatta elektromanyetik dalgalara yüklenerek de dinleyicilerin aklına aktarılabilir).

Bize niye yemek yediğimizi sorsalar, herhalde vücudumuzun besin ihtiyacını karşılamak için diye cevap veririz. Ama şu anda önümüze taze havuç ile beraber havuç pastası getirseler, herhalde bile bile besin yüklü havucu bırakır boş kalori yüklü pastayı yerdik. Çünkü pastayı gören zevkperest hislerimiz kabarır ve tercih kararı alınırken aklı gölgede bırakırdı. (Çocukları sadece bilgilendirerek terbiye edebileceklerini zannedenlerin kulakları çınlasın). Benzer şekilde, bir kitaplıktan kitap seçerken çok defa bilimsel kitaplar yerine şiir, roman ve anı gibi pek de bilimsel değeri olmayan kitaplar seçeriz. Kitap, mânâsı için alınıp okunduğuna göre, demek ki bu kitaplar bilgi dışı mânâlarla yüklüdür ve bu mânâlar yine kelimeler vasıtasıyla okuyucuya aktarılır.
Bu mânâlar sevgi, şefkat, merak, adalet, kahramanlık gibi şeylerdir ve bu mânâların insandaki muhatapları da hislerdir. İnsanlarda bunlar gibi, çoğunun farkında bile olmadığımız ve farketsek de tam olarak tesbit veya teşhis edemediğimiz yüzlerce his veya duygular vardır. İnsandaki bu hisler, mânâ sofraları veya denizleriyle bağlantılı manevî mideler veya havuzcuklar gibidir, ve görme ve işitme gibi beş temel duyu da bu havuzlarla denizlerin irtibatını sağlayan kanallar ve vanalardır. Mânâ sularıyla beslenen bir his havuzu, zamanla bir göl ve hatta bir derya olurken, beslenmiyen hisler çorak bir çukur olarak kalır. O yüzden madde itibarıyla âlemde bir nokta bile olamıyan insan, mânâ ve manevî bağlantıları itibariyle tek başına bir âlemdir ve koca evren ona nisbeten bir nokta gibi kalır. Meselâ insanda tek bir his (veya manevî uzuv) olan hayalin yutamıyacağı ve eline alarak evirip çeviremiyeceği maddî bir varlık yoktur.

İnsanlardaki hislere, mânâ tarlalarına serpilmiş tohumlar olarak da bakılabilir. Kurcalanmayıp kendi haline bırakılan hisler ölümün kardeşi olan “uyku” halindedir ve uyuyan bir hissin varlığı ile yokluğu arasında bir fark yoktur. Bir gül tohumu gibi, hislerin de gelişmeye ve açılıp âlemdeki güzellikleri görmeye ve kendi güzelliklerini de hayran bakışlara sergilemeye meyli ve şevki vardır. Bir meylin önünün açılması, bir iştahın uygun bir gıda ile tatmin edilmesi bir rahatlamatır, bir genişlemedir ve bir lezzettir.

Gıdalanmak bir hissin o anda tatmin ve teskinini, daha sonra da gelişme ve büyümesini netice verir. O yüzden okunan bir kitap (benzer şekilde dinlenen bir müzik veya konuşma, seyredilen bir TV programı, vs), aslında hisler için de bir sofradır ve kişi hangi sofraya oturacağına dikkat etmelidir. Cenab Sehabettin’in ifadesiyle, “Mide için lokma ne ise, beyin için fikir odur. Hepsi beslemez; bazıları zehirler.” Okuma hızı ve alışkanlığı gelişsin ve değişık fikir ve düşünceleri öğrensin diye çocukları buldukları herşeyi okumayı teşvik etmek, çocukları buldukları her yiyeceği faydalı ve zararlı ayırımı yapmadan yemelerini söylemek gibidir. Çünkü kitap okumak, bir televizyon programı seyretmek ve hatta bir konuşmayı veya şarkıyı dinlemek mânâ yemektir ve henüz kötü mânâları iyilerinden ayırd edebilme ve kötüleri filtreleme ve atabilme becerileri gelişmemiş olanların ne yediklerine dikkat edilmelidir. Amerikalıların dediği gibi, kişi, yedikleridir. Çocuklarının maddî yapılarına girecek olan maddeleri itina ile seçen anne ve baba, çoçukların manevî yapılarına girecek olan mânâları ve dolayesi ile mânâ taşıyıcılarını da aynı itina ile seçmelidir. Günlük vitamin ihtiyacına gösterilen hassasiyet, günlük güzel mânâ ihtiyacını karşılamada da gösterilmelidir. Yoksa bedenen gayet kuvvetli ve sağlıklı ama ruhen cılız ve marazlı kişiler yetiştiriyor olabiliriz.

Mesela aşk romanları, adeta yoğun olarak romantik sevgiyle yüklenmiş birer mânâ küpüdür. Aşk romanı okumak, aslında romantizm ve sevgiyle ilgili hislere bir mânâ ziyafeti çekmektir. Kitap, mânâ lokantasında bir masadır ve yiyecek ve içecekler kelime ve cümle garsonlarıyla başka âlemlerden getirilip servis edilir. Veya kitap birçok âlemlerde sonsuz hızla gezebilen bir arabadır ve kitap okumak, bu araba ile mânâ âlemlerinde seyahat etmektir – uyanıkken rüya görmek gibi. En “sürükleyi” romanlar, merak hissini ustaca bir iştah açıcı gibi kullanan ve bu his ile beraber bir çok hissi acıktırıp doyuran, ve adeta kişinin ayaklarını yerden kesip onu değişık mânâ alemlerinde gezdirerek son derece hoş hissî ziyafetler çekip okuyucuyu mest eden romanlardır. Yemek yiyerek maddî gıda alanların bedenleri nasıl gelişip büyüyorsa ve büyüdükçe daha çok yemek ihtiyacı hissediyorlarsa, çok roman okuyarak veya filim seyrederek romantik sevgi hislerini besleyip büyütenler de gelişen bu hislerini doyurmak için romantik sevgi yüklü kelimelere, sözlere ve hareketlere kuvvetli bir ihtiyaç hissederler. Bu da düzenli olarak roman okuma ve pembe dizi seyretme alışkanlığını netice verir ve aşırı boyuta ulaşan bu beslenmeler “his obesliği” oluşturur. Bu hisleri gelişmeyip cılız kalmış olanlar ise romantik sevgi ziyafetlerine akıl erdiremezler – aynen köpeğin, iştahla ot yiyen bir ineği anlıyamadığı gibi. Bu aynı zamanda terbiye ve telkinlerin etkili ve kalıcı olması için “düzenli beslenme” gibi olan tekrarın ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Benzer tartışmalar diğer hisler için de verilebilir. Yeme hissi ve midesi olmayan bir canlının açlık elemi de yoktur, yemek zevki de – aynen otlar gibi. Bir hissin gelişmesi iştah ve ihtiyacı doğurur. İştah ve ihtiyacın tatmini haz, tatminsizliği ise ızdırabı netice verir. İnsanda yüzlerce değişik ulvî veya süflî hisler ve her bir hissin de ayrı ayrı lezzetleri ve elemleri vardır. İnsan bu hislerin gelişmişliği ölçüsünde çok veya az gelişmiştir ve gayet yüksek veya aşağı olur. Yani insanı insan yapan, akıl, şefkat, adalet, ihsan vs gibi mânâ ile beslenen hisleridir, yani manevî uzuvlarıdır. Yoksa yeme içme ve rahat içinde yaşama gibi maddî hislerin tatminini hayatın gayesi yapmak, insanlıktan istifa edip hayvanlığa ve hatta bitkiliğe inmekdir ve bu tür insanlara haklı olarak “ot gibi yaşıyor” denir. Birisi için “büyük insan” dendiğinde o kişinin “kaç kilo” ve “kaç metre” olduğu değil, kişinin ne yaptığı, daha doğrusu ne tür bir davranışla hangi ulvî hasleti tezahür ettirdiği sorulur.

Manalar, yiyeceklerdeki besinler gibi, genellikle saf değil karışık olarak gelir. Yani mânâ taşıyıcıları, kimisi zararlı birçok mânâyı beraberlerinde getirirler. O yüzden insan ağzıyla yediklerinin besin içeriği gibi, göz ve kulaklarıyla yediklerinin mânâ içeriğine de çok dikkat etmelidir. Yoksa bir-iki güzel mâna ile beraber bilmeden bir çok zararlı mânâları da alıyor olabilir, ve mânâ zehirlenmesi bile olabilir. Hatta ders veren iyi niyetli birisi, bilgi gibi güzel bir mânâyı verirken farkında olmadan insandaki bazı aykırı hislerin beslenmesine, ve bazı hislerin zamanından evvel uyanmasına sebep olabilir, ve verilen ders bazı kişilerde tam ters bir etki yapabilir. Mesela diyet yapan bir kişiye pasta veya çikolatadaki kalorilerin çokluğunu uzun uzun anlatıp zihni meşgul etmek, ve hele bunu değişik pasta ve çikolataları veya resimlerini gösterek yapmak, bu imaj ve sesleri zihinde adeta perçinler, ve çok kişi bu canavarlaştırılmış hislerle mücadeleyi kaybedip diyeti bozar. Çünkü güya akla verilen ziyafettte, aslan payını hisler yemiştir, ve aklı kenara itip irade direksiyonunun başına geçen devleşmiş hisler vücut arabasını doğruca bir pastaneye sürer.

Bunun farkında olmayan Batı dünyası, bilgi ile aklı güçlendirerek insanların akıl ve mantığa uygun doğru kararlar vereceğini ve zararlı yolu bırakıp faydalı yolu tercih edeceğini farzetmektedir. Ama yüzmilyonlarca insanın zararlarını bile bile sigara içmeyi tercih etmesi gösteriyor ki kuvvetli bir aykırı his (ki onun da altında büyüdüğünü ispat, meydan okuma, belli bir çevrede kabul görme ve takdir edilme, vs gibi başka hisler vardır) bilgi ile techiz edilmiş akıl gibi müsbet bir hisse baskın çıkabiliyor ve vücut direksiyonunun başına geçebiliyor. Keza, Batı aleminde cinsiyet eğitimi gittikçe daha erken yaşa alınıyor, ama ilgili problemler azalacağına artıyor. Çünkü zihnin bu konularla meşgul edilmesi, merağın da işlettirmesiyle bir çok hissin zamanından evvel uyanmasına, beslenmesine ve henüz tam gelişmemiş muhakemeyi mağlup edip kişiyi yönlendirmesine sebep olabiliyor. Bütün bunlar eğitimde akıl ile beraber diğer müsbet hislerin de güzel mânâlarla beslenip geliştirilmesinin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Şu iyi bilinmelidir ki tasvir ve tarif – ister yazılı, sözlü veya görsel olsun – bir ziyafettir. Ama o ziyafet sofrasına akıl ile beraber davetsiz bir sürü misafir de oturur. O yüzden hangi sofraya oturulacağına ve oturulan sofrada ne ikram edildiğine çok dikkat etmek ve kelimeleri ve hatta yüz ifadelerini iyi seçmek lâzımdır. Birşey okurken ve dinlerken, hayal hissi okunan veya dinlenen şeylerin mânâlarını resimlendirir ve akıl ile beraber diger hislerin de beğenisine sunar. Faydalı ve zararlıyı ayırd edemeyen çocuklar önlerine konan herşeyi yediklleri gibi, saf zihinler de ikram edilen mânâları iyi ve kötü ayrımı yapamadan yerler ve zihin bulanmasına ve hatta bozulmasına maruz kalırlar. O yüzden bilhassa çocukların ve nisbeten saf insanların yanında kötü ve çirkin şeyleri iyice tasvirden mümkün mertebe kaçınmalı ve zihinlerin bozulmasına ve güzel hislerin rahatsız olmasına meydan vermemelidir. Aynı şeyi ifade için kullanılan kelimeler arasında seçim yaparken de mânâsı en güzel ve nezih olan kelimeyi seçmelidir ki hayal zihnimiz için güzel imajlar dokusun ve nezih hisler gıdalanıp gelişsin. Mesela “yüz” ve “surat” akıl için aynı şeyi ifade eder. Ama hisler için aralarındaki fark, üzüm suyu ve sirke arasındaki farktan az değildir.
Çevremizi ve varlıkları algılamamızda genellikle beş temel duyumuza (görme, işitme, koklama, tatma, ve dokunma) dayanırız. Bu beş duyu da maddeyle ilişkilidir. Yani maddesi olmayan bir şeyi (akıl ve sevgi gibi) göremeyiz ve yine maddesi olmayan şeylere dokunamayız. Bunun sonucu olarak maddeyi gerçek varlık, maddesi olmayan şeyleri de adeta hayalî varlıklar veya maddî etkileşimlerin tezahürleri olarak görürüz. Aslında madde olarak algıladığımız herşey – atomaltı parçacıklardan galaksilere, mikroplardan insana kadar – madde ve mânâ karışımıdır ve adeta madde ve mânâ iplikleriyle dokunmuş bir kumaştır. Ve esas olan madde değil, mânâdır. Madde sadece mânâların beş duyumuz tarafından algılanmasını mümkün kılan kılıf veya elbisedir. Yani mânâ öz, madde is kabuktur. Mânâ iç, madde ise dıştır. Mânâ ruh, madde ise bedendir. Mana zaman ve mekân üstü, madde is zaman ve mekâna ve dolayesi ile fizik kanunlarına tabidir. Madde kimine göre ince bir tül, kimine göre ise kalın bir surdur. Bunlardan biri hakikat, diğeri is zulumattır. Bakış açısı birini diğerine çeviren bir sırdır. Vicdan ise sağlam bir kantardır. Surlar tüle dönüşmediği sürece, çok mânâlar çok nazarlarda gizli kalmaya devam edecektir.

İNSANIN GERÇEK MAHİYETİNİ ANLAMAYA DOĞRU

Prof.Dr.Yunus Cengel — Thu, 01 Oct 2009 12:37:55 +0000

İnsani gelişim Projemizin Oturduğu Bilimsel Yaklaşımının ortaya konduğu Elmas teorisinin

İnsanin Mahiyeti Üzerine Londra Durham Üniversitesinde Verdiği Tebliğini ilk kez yayınlamanın onuru içindeyiz.

Yunus Cengel,

Professor Emeritus
Department of Mechanical Engineering/312
University of Nevada, Reno
Reno, NV 89557 USA

Türkçe

BEDEN ÖTESİ: İNSANIN GERÇEK MAHİYETİNİ ANLAMAYA DOĞRU PDF

İngilizce

BEYOND THE BODY: TOWARDS UNDERSTANDING THE TRUE NATURE OF MAN PDF

makalenin tamamı

BEDEN ÖTESİ: İNSANIN GERÇEK MAHİYETİNİ ANLAMAYA DOĞRU

Prof. Dr. Yunus Çengel

University of Nevada, Reno

Reno, NV 89557 USA

yunus.cengel@yahoo.com

Conference on God, Man and Mortality from the Perspective of Said Nursi School of Government and International Affairs

University of Durham, UK

October 20-21, 2008

ÖZET

Müsbet bilimler gözleme dayanır, ve sorgulama ile gelişir. İlmin gelişmesi önündeki en büyük engel ise şartlanmadır, ve onun da kaynağı zamanla oluşan alışkanlıktır. İki şeyi her zaman birlikte görmeye alışan bir insan, zamanla bu iki şeyi birbirinin parçası veya birini diğerinin kaynağı olarak algılar, ve biri olmadan diğerinin olamıyacağı hissine kapılır. Zamanla betonlaşıp ülfet oluşturan ve Bediüzzaman’ın ‘iktiran’ olarak nitelendirdiği bu önyargıları kırmak gerçekten çok zordur.

Biz kuvvet, sevgi, öfke, ve hatta hayat, görme, işitme vs gibi çok şeyi ancak etkileri maddede görülünce algılıyabiliyoruz, ve tabii olarak herşeyin kaynağının madde olduğu kanaatini oluşturuyoruz. Pek de sorgulamadan kendimizi içinde bulduğumuz bu önyargı günümüzde de ilmin üzerine kurulduğu platformu oluşturmaktadır. Bu makalede evren ve varlıklar hakkındaki madde (veya enerji)’den oluşan tek katmanlı mevcut görüş ciddi olarak sorgulanmakta, ve varlıklar hakkındaki anlayışımızı derinden etkiliyecek ve hatta değişterecek yeni bir görüş ortaya konmaktadır. Gözlemlere dayanarak tüm varlıkların madde ve madde-dışı (mânâ) unsurlar karışımı olduğu izah edilmekte, ve evrenin aslında bildiğimiz madde-enerji katmanı ile beraber çok sayıda madde-dışı katmandan oluştuğu gösterilmektedir.

Çevremizi ve varlıkları algılamamızda genellikle hepsi de maddeyle ilişkili olan beş temel duyumuza dayanırız. Yani maddesi olmayan bir şeyi (akıl ve sevgi gibi) göremeyiz, ve yine maddesi olmayan şeylere dokunamayız. Bunun sonucu olarak maddeyi gerçek varlık, maddesi olmayan şeyleri de adeta hayalî varlıklar veya maddî etkileşimlerin tezahürleri olarak görürüz. Aslında madde olarak algıladığımız herşey – atomaltı parçacıklardan galaksilere, mikroplardan insana kadar – madde ve madde dışı olan mânâ karışımıdır. Herşey adeta cisimleşmiş bir manalı kelime veya madde ve mânâ iplikleriyle dokunmuş bir kumaştır. Ve esas olan madde değil, mânâdır. Madde sadece mânâların aslında kendileri de mânâ olan beş duyumuz tarafından algılanmasını mümkün kılan kılıf veya elbisedir. Bediüzzaman’ın ifadesiyle, “Âlem-i cismânî bir tenteneli perde gibi, şu’le-feşân gaybî avalim üzerinde,”[1] “Mücessem lafz-ı manidardır alemde her mevcut”[2] ve “Âlem-i maddiyat ve şehadet ise, âlem-i melekût ve ervah üstünde serpilmiş tenteneli bir perdedir.”[3] Yani mânâ öz, madde is kabuktur. Mânâ zaman ve mekân üstü, madde is zaman ve mekâna ve dolayesi ile fizik kanunlarına tabidir.

Maddenin temel yapıtaşında hayat, irade, şuur, görme, sevgi, ve güzellik gibi şeyler yoktur, ve temel yapıtaşlarında olmayan bütününde olamaz. Eğer varsa, bu başka yerden geliyor demektir. Elmasın hakikatı, ancak pırıltıların karbon atomlarından değil elmas dışındaki bir ışık kaynağından geldiği farkedilince anlaşılır. Varlıkların, bilhassa insanın, da hakikatı maddedeki hayat gibi onlarca madde-dışı pırıltıların maddenin parçacıklarından değil madde-dışı katmanlardan geldiği farkedilince anlaşılacaktır. Bediüzzaman’ın ifadesiyle, “Hakikî hakaik-i eşya, Esmâ-i İlahiyedir”[4].

GİRİŞ

Yirminci yüzyılda bilimdeki büyük gelişmelere ve içinde bulunduğumuz zaman dilimine bilgi çağı denmesine rağmen insan büyük etapta bir muamma olmaya devam etmektedir. İnsanların geçmiş davranışlarını anlamak ve gelecek davranışlarını öngörmenin yolu, insanı ve adeta büyük bir insan olan toplumu anlamaktan geçer. Bireylerin ve toplumların tepkileri öngörülenden ciddi farklılık arzediyor ve bizi şaşırtmaya devam ediyorsa, bu bizim insan ve insan topluluklarını tanımaktan hala çok uzak olduğumuzu gösterir. Tıpta nasıl teşhis yanlış veya eksik olunca tedavi bir fayda sağlamıyor ve hastaların dertlerine bir çare bulunamıyorsa, özel ve sosyal hayatta da insanı yeterince tanımadan bireysel ve toplumsal problemleri çözmek mümkün değildir. O yüzden insan ve toplumların problemlerini çözmek ve onlara kalıcı huzur ve saadet sağlamanın başlangıç noktası insanının mahiyetini doğru anlamak olmalıdır. Yoksa önerilen tüm çözümler ve yazılan reçeteler faydasız kalacaktır, ve hayal kırıklığı devam edecektir.

Geçtiğimiz asır biyolojik bilimlerde büyük gelişmelere sahne oldu, ve biyoteknoloji bugün küresel ekonominin önemli lokomotiflerinden biri haline geldi. Bunun sonucu olarak artık insan bedenini çok daha iyi tanıyor, ve rahatsızlıklarını çok daha iyi teşhis ve tedavi edebiliyoruz. Hatta laboratuvarlarda bireylerin kendi genetik yapılarına uygun doku ve organların imal edilebileceği günler pek de uzak değildir. Ama kendini davranışlarla gösteren insan ruhu için aynı parlak tabloyu çizmemiz hiç mümkün görülmüyor. Yani insanın bedeni veya maddî yapısı ile ilgili bilimler hızla gelişip parlak bir gelecek tablosu çizerlerken, insanın ruhu veya manevî yapısı ile ilgili bilimler bu gelişmeleri geriden takip etmişlerdir. Bu manzara bile açıkça göstermektedir ki insanın manevî yapısı ile ilgili mevcut bilgiler büyük etapta eksik, yetersiz, ve hatta geçersizdir. Yapılması gereken ilk şey insanın mahiyetini kemikleşmiş önyargılardan ve ezberlerden arındırarak doğru anlamaya çalışmaktır. Bunu da müsbet bilimin kaynağı olan gözlemlere dayanarak yapmalı, ve bu konuda Bediüzzaman gibi keskin bakışlı düşünürlerin akıl süzgecinden geçmiş fikirlerinden istifade etmelidir.

Çağımızın temel problemi madde bağımlılığıdır, ve temel yanılgısı da herşeyin kaynağının madde olduğu önyargısıdır. Mevcut bilimsel yaklaşımın da temelini oluşturan bu maddecilik fikri bilimden ziyade bir inanç ve ideolojidir. İnsanı temelde bir madde külçesi olarak gören ve hal, hareket, ve hislerinin kaynağını maddenin etkileşimlerinin tezahürlerinde arayan bir yaklaşım insanı anlamaktan uzaktır. İnsanı bir tesadüfler zinciri sonucu evrimleşerek teşekkül eden gelişkin bir hayvan türü olarak gören ve üzerine “bilimsel” kılıfı geçirerek koruma altına alınan bir bakış açısının da insanlığa sunabileceği pek bir şey yoktur. İnsanın bir hayvan türü olarak görüldüğü bir platformda insanlığın ulaşabileceği en yüksek nokta, “mutlu hayvan” noktasıdır. Bu da bedenin sağlıklı ve rahat olduğu, tüm ihtiyaçlarının giderildiği, ve arzu edilen herşeye mümkün olduğunca ulaşıldığı bir duruma karşılık gelir. Bu mutluluk reçetesinin insanlar için ne derece geçerli olduğu tartışmalara açıktır.

Beden olarak bakıldığında insan ile hayvan arasında gerçekten de fazla bir fark yoktur. Hayvana nisbeten insan çok daha zekidir, birlikte yaşamaya muhtaçtır, ve ihtiyaçlarını birbiriyle alış-veriş yaparak karşılar. O yüzden insanlar genellikle “akıllı hayvan,” “sosyal hayvan,” ve “ekonomik hayvan” olarak tanımlanmışlardır. İnsanların hayvanlardan dikkat çekici diğer bir farkı da alet kullanması, ve bir şey yapmaya başlamadan önce gerekli tüm malzemeleri bir araya getirmesidir ki bu da hayal gücünü gösterir. Ancak insan ile hayvan arasındaki farklar bunlarla sınırlı değildir. Mesela insan geçmiş ve gelecek ile yakından ilgilidir, ve idrakı yani anlayış ve algılayışı tüm zamanları kapsıyacak genişliktedir. Bedenen bulunduğu yerde içinde olduğu anı yaşarken hayalen, aklen, ve kalben tüm zaman ve zeminlerde gezebilir, geçmiş ve gelecekten elem ve zevk alabilir, ve adeta ruhen çok geniş bir zaman diliminde yaşayabilir. O yüzden bedenen cennet gibi bir hayat yaşıyorken geçmişten gelen elemler ve gelecekten gelen korkularla, hayvandan farklı olarak, ruhen cehennem azabı çekiyor olabilir. Veya kendisi her bakımdan rahat ve mutlu iken empati ile başka insanların, bilhassa yakınlarının, ızdırabı hazır keyfini kaçırır ve onların acısıyla gözyaşı döker. Bediüzzaman’ın ifadesiyle, “İnsan, herbir zîhayatla alâkadardır. Bu itibarla insan her zîhayatın saadeti ile saidleşir ve elemleri ile müteessir olur. … Annesiz aç bir çocuğun ağlamasından müteessir ve acıyan bir vicdan sahibi, elbette vâlidelerin çocuklarına olan şefkatlerinden zevk alır, memnun ve mahzuz olur.”[5] Hayvanlar ise – şefkat hissiyle donandıkları annelik dönemleri hariç – acı içindeki hemcinsleriyle hemhal olmazlar, ve hayatları normal seyrinde devam eder.

Maddesi itibariyle dünya evren içinde ve insan da dünya içinde bir nokta bile değildir. Yani insanın beden olarak varlığı ancak nokta içindeki bir noktadan ibarettir. Ama mânâsı yani ruhu itibariyle ve akıl, hayal, kalp, ve istidat gibi herşeyi kuşatan manevî uzuv ve hisleriyle öyle bir büyüklüğü vardır ki koca dünya hayalinde bir nokta gibi kalır. İnsanın manevî uzuvlarıyla aldığı lezzetler de elemler de – gelişmişliklerine bağlı olarak – bu büyüklükleriyle orantılıdır. İnsan ile hayvan arasındaki farkın büyüklüğü de maddede değil mânâdır. Bediüzzaman’ın ifadesi ile, “İnsanın her ferdi, birer nev’ gibidir. Zira nur-u fikir onun âmâline öyle bir vüs’at vermiş ki; bütün ezmanı [zamanlar] yutsa tok olmaz. Sair enva’ın efradlarının mahiyeti, kıymeti, nazarı, kemali, lezzeti, elemi ise cüz’î ve şahsî ve mahdud ve mahsur ve ânidir. Beşerin ise ulvî, küllî, sermedîdir.”[6]

Maddî uzuv veya organ olarak insanlar arasında pek bir fark yoktur, ve hepsi adeta birbirinin aynıdır. Kişilerin boy ve kiloları bir miktar farklılık arzetse de bir insanın kıymeti ve hayattan aldığı lezzet ve elemlerin büyüklüğünün bedeninin büyüklüğü ile pek fazla bir alakası yoktur. Birisi için “büyük insan” dendiği zaman herhalde akla kişinin boy veya kilosunun büyüklüğü gelmez. Manevî uzuvlar açısından ise iki insan arasındaki fark dünyalar kadar büyük olabilir. Mesela yavrusu için hayatını tehlikeye atan bir anne şefkat kahramanı olarak göklere çıkarılırken masum bir yavruyu öldüren bir kişi de canavar olarak yerin dibine indirilir. Bilimle uğraşıp aklen yücelen insanlar baş tacı edilirken, geniş halk kitleleri vasat insan muamelesi görürler. Bir insan yüksek ahlakî değerleriyle adeta ilaç gibi topluma şifa olurken bir diğeri hırs ve gadabıyla insanlığa zehir olabilir. Kısacası iki insan arasındaki fark iki hayvan türü arasındaki farktan çok daha fazla olabilir, ve bu fark maddede değil tamamen mânâda yani ruhtadır.

İnsan ile hayvan arasındaki en çarpıcı fark, sahip oldukları midelerin sayısındadır. Hayvanlarda bir, insanlarda ise bir çok mide vardır. Acıktığımız zaman yediklerimizi öğüten hepimizin bildiği maddî mide insanlarda da hayvanlarda da esas olarak aynıdır. Bu maddî midenin gıdası yeryüzünü adeta müstesna bir sofraya çeviren envai çeşit yiyeceklerdir. İnsanlardaki diğer mideler insan olmakla ilgilidir, ve hepsi madde dışı yani manevîdir. Mesela akıl bir midedir, ve gıdası bilgidir. Sevme hissi bir midedir, gıdası sevgidir. Cömertlik veya ikram hissi bir midedir, ve gıdası ikram etmek veya edilmektir. Maddî veya manevî tüm mideler beslendikçe büyür, aç kaldıkça da cılızlaşır. Tüm midelerin açlıkları azap, doymaları ise hazdır.

Bildiğimiz mideden beslenen maddî uzuvların büyümelerinde bir sınır vardır. Ama manevî uzuvlar için böyle bir sınır söz konusu değildir. Bazen hırs veya düşmanlık gibi tek bir his o kadar gelişir ve kök salar ki adeta tüm insana hükmeder. Bedendeki maddî uzuvların hepsi iyidir, ve bir faydaya yöneliktir. İstidat ve kabiliyet tohumları olarak insan fıtratına ekilen manevî uzuvlar için de iyilik esastır. Fakat bunların terbiyesi insanın iradesine tabidir, ve bunlardan hangileri sulanıp beslenirse ancak onlar gelişir. Diğerleri kuru bir tohum gibi uyumaya devam eder. Hatta suistimal edilip yanlış yönlendirilirse zehirli meyveler verir. İnsan bedeni bir bahçenin toprağı gibidir. Bahçenin kıymeti toprağından ziyade üzerinde büyüyen bitkilerin kıymeti ile orantılıdır.

MADDE-ODAKLI VE ESMA-ODAKLI BAKIŞ AÇILARI

Materyalist dünya görüşü insan dahil herşeyin büyük patlama ile başlıyan bir tesadüfler zinciri sonunda oluşan ve madde-enerjiden ibaret olan manasız varlıklar olduğunu iddia eder. Bediüzzaman ise maddenin mana alemleri üzerine serpilmiş bir tül olduğunu ifade eder, ve asıl varlığın made-dışı yani mânâ olduğunu söyler. Kainata bir kitap yerine mürekkepli kağıt yığını olarak bakarak varlık aleminin mahiyetini anlamak mümkün değildir. Bediüzzaman’a göre gerçek marifet, kağıt ve mürekkebi aşıp yazıları anlamaktır.

Bediüzzaman, materyalist felsefe ve Kur’an odaklı felsefenin bakış açılarını 12nci Söz’de bir san’at harikası olan kainatı mücevherlerle yazılmış bir Kur’an’a benzeterek izah eder. Bu risalede varlıkların kainat sayfalarında kudret (madde-enerji) kalemiyle yazılmış ayetler olduklarından bahseder ve her bir varlığın o sayfalarda manalı bir harf olduğunu ifade eder. Varlıklara da mana-yı harfî nazarıyla yani sanatkarları hesabına bakmanın önemine vurgu yapar. Bediüzaman’a göre varlıklara mana-yı ismî nazarıyla yani kendi hesaplarına bakmak manasız şeylerle iştigaldir, ve ilim değil cehildir.

Bilimde en yaygın önkabullerden biri herşeyin kaynağının madde olduğu görüşüdür. Bu görüş milattan öncesine Stoik filozoflara dayanır, ve içinde bulunduğumuz modern çağda doğruluğu sorgulanmayan gerçeklerin başında gelir. Hayret verici olan şudur ki bu fikir hiçbir zaman test edilmemiştir, ve o yüzden bilimsel bile degildir. Büyük patlama teorisi de bilimden ziyade inanç olan bu “sırf madde” evren fikrinin kök salmasına yardımcı olmuştur.

Bilimsel tezlerde ilk şart, tezin gözlemler ve mevcut bilimsel deliller ile uyumlu olması, ve gerekli testleri geçmesidir. Fakat herşeyin madde ve sadece maddeden yapılmış olduğu fikri en basit testleri bile geçemez. Mesela birbirinin aynı olan iki gül, birisi ezilip çamur haline getirildikten sonra bile madde olarak birbirinin aynıdır. Ama bu ikisi çok farklıdır, ve güzellik, san’at, ve düzen gibi bütün bu farklar madde olmadığına göre madde dışı yani mânâdır.

Biz herşeyi – kuvvet, sevgi, öfke, ve hatta hayat, görme, işitme vs – ancak etkileri maddede görülünce algılıyabiliyoruz, ve tabii olarak herşeyin kaynağının madde olduğu yanılgısına düşüyoruz. Pek de sorgulamadan kendimizi içinde bulduğumuz bu önyargı günümüzde de bilimin üzerine kurulduğu platformu oluşturmaktadır. Bediüzzaman kainat ve varlıklar hakkındaki madde (veya enerji)’den oluşan tek boyutlu görüşe hiç rağbet etmemiş, ve edenleri de eleştirmiştir. Kendisine yöneltilen "Sen necisin, bu meşâhire karşı meydana çıkıyorsun? Sen, bir sinek gibi olup da kartalların uçmalarına karışıyorsun!" itirazına da “onları gark eden madde ayağımı da ıslatamadı”[7] karşılığını vermiştir. Bediüzzaman’a göre madde-enerji, sadece Kadir isminin bir tecellisidir. Madde-dışı tüm vasıflar ise diğer kutsal isimlerin yansımalarından ibarettir. Mesela canlılık ‘Hay’ isminin, karekter ‘Ferd’ isminin, şefkat ‘Rahim’ isminin, ve faydalılık ve bir gayeye yöneliklik ‘Hakîm’ isminin tecellileridir. Bediüzzaman böylelikle tüm mevcudatı esma-i ilahiye ve dolayısıyla Allah ile irtibatlandırır:

“Herşeyden Cenâb-ı Hakk’a karşı pencereler hükmünde çok vecihler var. Bütün mevcûdâtın hakaikı, bütün kâinatın hakikatı; Esmâ-i İlahiyeye istinad eder. Herbir şeyin hakikatı, bir isme veyahut çok Esmâya istinad eder. Eşyadaki sıfatlar, san’atlar dahi, herbiri birer isme dayanıyor. Hattâ hakikî fenn-i hikmet, "Hakîm" ismine ve hakikatlı fenn-i tıp "Şâfi" ismine ve fenn-i hendese "Mukaddir" ismine ve hâkezâ herbir fen, bir isme dayandığı ve onda nihayet bulduğu gibi, bütün fünun ve kemâlât-ı beşeriye ve tabakat-ı kümmelîn-i [kâmiller] insâniyenin hakikatları, Esmâ-i İlahiyeye istinad eder. Hattâ muhakkikîn-i evliyanın bir kısmı demişler: "Hakikî hakaik-i eşya, Esmâ-i İlahiyedir. Mahiyet-i eşya ise, o hakaikın gölgeleridir." Hattâ birtek zîhayat şeyde, yalnız zâhir olarak yirmi kadar Esmâ-i İlahiyenin cilve-i nakşı görünebilir.”[8]

Bediüzzaman, tüm varlıkların Allah’ın isimlerini yansıtan aynalar olduklarını, ve esmayı en kapsamlı ve en parlak tarzda gösteren aynanın da insan olduğunu söyler, ve insanları kendilerini okumaya davet eder: “İnsan, üstünde nakışları görünen Esmâ-i İlâhiyyeye âyinedârlık eder. Otuzikinci Söz’ün Üçüncü Mevkıfının başında bir nebze izâh edilen insanın mahiyet-i câmiasında nakışları zâhir olan yetmişten ziyade esmâ vardır. Meselâ: Yaradılışından Sâni’, Hâlık ismini ve hüsn-ü takviminden Rahman ve Rahîm isimlerini ve hüsn-ü terbiyesinden Kerim, Lâtif isimlerini ve hâkezâ… Bütün â’za ve âlâtı ile, cihazat ve cevârihi ile, letâif ve mâneviyatı ile, havas ve hissiyatı ile ayrı ayrı esmânın ayrı ayrı nakışlarını gösteriyor. Demek nasıl esmâda bir ism-i âzam var, öyle de o esmânın nukuşunda dahi bir nakş-ı âzam var ki: O da insandır. Ey kendini insan bilen insan! Kendini oku… Yoksa hayvan ve camid hükmünde insan olmak ihtimali var!” [9] Bu ifade, bazen yanlış anlamalara sebep olan “Allah insanı Rahman suretinde yaratmıştır” hadisini ve Hırıstiyan alemindeki karşılığı “İnsan Allah’ın imajında yaratılmıştır” sözünü de izah etmektedir.

VARLIKLARA YENİ BİR BAKIŞ

Mânâ veya madde-dışı varlıklara ışık tutmak için bir çok basit zihinsel deneyler yapabiliriz. Mesela 99 gram kâğıt ve 1 gram mürekkepten oluşan 100 gramlık bir kitabı göz önüne alalım, ve bunu üzerine rasgele 1 gram mürekkep dökülmüş 99 gram kağıt ile karşılaştıralım. Madde olarak, 100 gramlık bir kitap ile 100 gramlık mürekkepli kağıt arasında hiçbir fark yoktur. Bunları madde tahlili yapan bir laboratuvara göndersek, her ikisi de aynı tahlille geri gelir. 100 gramlık kitap ile 100 gramlık mürekkepli kağıt madde olarak aynı olduğuna göre, bunların aralarındaki her fark mânâ ile alakalıdır, ve dolayesi ile manevîdir. İşte kitap için mânâ denen şey, kağıt ve mürekkep dışındaki herşeydir. Kitap görünüşte mürekkep ve kağıttan oluşan, gözle görülen ve elle tutulan maddî bir varlıktır. Ama aslında kitabı kitap yapan içindeki mânâlardır, ve kitabın maddesi manevî varlığı olan mânâsı yanında bir hiç gibi kalır. Zaten son yıllarda gittikçe yaygınlaşan ve onlarcası bir tek CD’ye veya flashcarda sığan elektronik eKitapların ne kağıdı vardır, ne de mürekkebi. Kelimeler adeta ekran sahifelerinde ışığa dönüştürülen elektrik enerjisiyle istenilen renkte yazılıp bozulabilmektedir. Hatta denilebilir ki kitap denen şey mânâların sahifelerde görünmesini sağlayan bir perdedir, bir ekrandır, bir kılıftır, bir dürbündür.

Madde ve mânâ ilişkisini anlamaya yardımcı olacak diğer bir örnek de güldür. Şöyle ki: Birbirinin tamamen aynı olan iki gül alalım, ve bunlardan birisini iyice ezerek çamur haline getirelim. Sonra da bu iki gül arasında bir fark olup olmadığını soralım. Herhalde böyle bir soru çok tuhaf bulunur, ve gülün bir parça çamur ile mukayese edilemiyeceği söylenir. Ancak gül ile onun çamur ikizi bir kimya laboratuvarına gönderilecek olursa, her ikisinin eşdeğer olduğu raporu gelecektır. Yani madde olarak, bir gül ile onun ezilmesinden oluşan çamur arasında hiç bir fark yoktur. Ama bunlar farklıdır, ve aralarındaki fark madde olmadığına göre tamamen mânâdır. (Hiç kimse herhalde bunlar madde olarak aynı şeydir diye gül yerine gül çamuru vermeyi düşünmez). Demek gülün çamurunda olmayan her özellik ve hasiyet mânâ ile alakalıdır, ve mânâsı yanında gülün maddesinin kıymeti neredeyse bir hiçtir. Yani gülü gül yapan maddesi değil, o maddede tezahür eden mânâdır. Gül adeata bir mânâ taşıyıcısıdır, ve güzel mânâlar göndermek istendiğinde akla gelen ilk şey güldür. Gülü alan kişi de gülün maddesini değil, gönderilen güzel mânâları alır ve hisleriyle masseder ve zevkeder. Tabi yanlışlıkla gözü maddeden başka bir şey görmeyen mânâdan habersiz birilerinin eline geçmezse – inek veya eşek gibi. İşte insan ile hayvan arasındaki en temel fark, bu tür yüzlerce manevî hisler ve midelerdir. Yani hayvanda bir, insanda ise yüzlerce mide vardır, ve bunların biri hariç hepsi mânâ ile alakalıdır. O yüzden yemek için yaşamak aslında insanlıktan istifa etmektir.

Gülü güzel yapan herhalde atomlarındaki güzellik değildir. Zira canlı bir güldeki bir hidrojen veya azot atomu ile ezilip çamur haline getirilmiş bir güldeki hidrojen veya azot atomu tamamen aynıdır – elmas ile grafitteki karbon atomlarının aynı olması gibi. Parçalarında olmayan bir şey bütününde olamıyacağına göre (korunum kanunu), gülün güzelliği kendisinden yani maddesinden değil, dışarıdan gelir – aynen elmasın göz kamaştıran pırıltılarının dısarıdaki bir ışık kaynağından geldiği gibi. Gül ve diğer güzel şeylerin özelliği, bu güzelliği alıp yansıtabilmeleridir – aynen elmasın özelliğinin ışığı alıp büyüleyici bir şekilde yansıtabilmesi olduğu gibi. Bu da evrende madde (ve zaman) ile ilgisi olmayan yaygın bir güzelliğin, ve dolayesi ile bir güzellik katmanının, olmasını gerektirir. Eski Yunanlılar bile bu mânâyı hissetmişler ki bu katmanı “güzellik tanrıçası” Venüs veya Aphrodite olarak kutsallaştırmışlardır.

Başka bir örnek olarak da bir sineği gözlemleyelim. Diğer canlılar gibi, sineğin de temel yapı taşları hidrojen, oksijen, azot, ve karbon atomlarıdır. Bunlar da diğer atomlar gibi elektron, proton, ve nötronlardan oluşur. Yani tüm varlıklar, canlı olsun cansız olsun, atomlardan (veya elektron, proton, ve nötronlardan) yapılmışlardır, ve bu temel yapı taşlarını bir arada tutan harç da kuvvetlerdir. Şimdi yeni ölmüş bir sineği canlı bir ikizi ile yan yana koyup karşılaştıralım. Ölümle madde kaybı veya kazancı olmadığı için, bu iki sinek madde olarak birbirinin aynıdır. Hatta eğer canlı sinek hareketsizse, canlıyı ölüden ayrırmak baya zordur. O zaman diyebiliriz ki canlı ve ölü sinek arasındaki her fark – hayat, görme, işitme, nizam, güzellik, şuur, sevgi, vs – madde-dışıdır yani mânâdır.

HAYAT

Canlıların temel yapıtaşı olan atom veya moleküllerde hayat diye bir unsur yoktur. Yapıtaşında olmayanın bütününde olamıyacağına göre, hayat madde olamaz. O halde hayat, madde-dışı bir şeydir, yani mânâdır, ve zaman ve mekana tabi değildir. O zaman evrende yaygın bir ‘hayat’ katmanı vardır, ve bu hayat ışığını alabilen her şey – maddî vücudu olsun veya olmasın – canlıdır.

Gözlemler, dünyadaki tüm canlıların ortak vasfının su içermeleri olduğunu gösteriyor. Bu yüzden başka gezegenlerde hayat aramak, su arayarak yapılır. Ama su, hayatın kaynağı değildir, ve olamaz. Çünkü iki hidrojen ve bir oksien atomundan oluşan su molekülünde hayat diye bir şey yoktur, ve suyun kendisinde olmayan bir şeyin kaynağı olduğu iddiası abestir – aynen rengarenk pırıltılarıyla göz kamaştıran elmasın ışık kaynağı olduğu iddiası gibi, veya televizyon aletinin ekranında görülen görüntülerin kaynağı olduğu iddiası gibi.

İRADE

Büyük patlama ile öngörülen maddî evrende herşey fizik kanunlarına tabidir, ve dolayesi ile canlı veya cansız herşeyin hangi hareketi yapacağı önceden bellidir. ‘Determinizm’ olarak bilinen bu felsefik görüşe göre fizik kanunlarını ihlal anlamına gelen irade diye bir şey olamaz. Zaten maddenin yapıtaşlarında irade diye bir unsur yoktur. Ancak irade’nin varlığı gözlemlerle sabittir, ispatlanabilir, ve dolayesiyle bilimsel bir gerçektir. Cansızlarda fizik kanunları tam hakimdir, ve cansız maddelerin bir etkiye nasıl tepki vereceği önceden bellidir. Ancak kast ve irade sahibi canlılarda durum böyle değildir. Bu gözlem bile tek başına evrenin yalın madde-enerjiden oluştuğu önkabulunu yıkmaya yeterlidir. Zaten madde-dışı bir irade boyutu olmasaydı, gelecek net olarak bilinecekti, ve insanlar adeta şuursuz robotlar gibi olacaktı. Ve de yaptıklarından sorumlu olmayacaklardı – aynen arızalanan bir robotun sebep olduğu zarardan sorumlu tutulamıyacağı gibi.

Maddeye olan bu çakılmışlık önde gelen bir çok düsünürü bile müşkül durumda bırakmıştır. Mesela Albert Einstein fiziğe olan kesin inancı yüzünden katı bir determinist oldu, ve insanların bile serbest iradesinin olmaması gerektiğini ifade etti: “Insanların hareketleri bilardo topu, gezegenler, ve yıldızların hareketleri kadar önceden bellidir. İnsanların hareketleri kontrolleri dışında fizik ve psikolojik kanunlarca belirlenir. Bir böcek için de belirlenmiştir, bir yıldız için de. Hepimiz – insanlar, bitkiler, veya kozmik toz – görülmez bir müzisyenin uzaklarda ahenkle çaldığı esrarengiz bir nağmeye dansediyoruz.”[10] Esma açısından bakılınca irade şuur sahibi canlılarda madde-dışı ‘Mürid’ isminin bir tecellisi olarak görülür, ve problem kendiliğinden hallolur.

FİZİK KANUNLARI

Kanunlar madde değildir ve o yüzden de zaman ve mekân sınırlamalarına tabi değildir. Böylelikle her yerde geçerlidir, ama hiçbir yerde değildir. Einstein’in ifadesiyle “evrenin kanunlarında bir ruh tezahür eder.”[11] Maddenin her zerresinin tüm kanunlara tam itaati ve kanunların ancak maddedeki tezahürüyle görülüp bilinmesi, kuvvet gibi, kanunların da kaynağının madde olduğu önyargısını oluşturmuştur. Ama maddenin temel yapıtaşı olan parçacık veya dalgalarda kanun diye bir unsur yoktur – aynen kanunlara itaat eden insanların vücutlarında ‘kanun’ maddesi diye bir unsur olmaması gibi. Hatta denebilir ki evrendeki tüm kütle yok olsa da kütlelerin çekim kanunu, ve hiçbir ısı iletimi olmasa da (tüm evrenin aynı sıcaklıkta olması durumu gibi) ısının iletimi kanunu geçerlidir. Aynen bir ülkede belli bir yılda hiç gelir vergisi toplanmamış olsa bile vergi kanununun gelirin veya gelir üreten insanların parçası olmamasından dolayı o ülkenin tamamında hala geçerli olması gibi.

“Değişik bir Evren” adlı kitabında, 1998 Fizik Nobel Ödülü sahibi Robert Lauglin, fizik kanunlarının kaynağının mikro alemde olmadığını, ve makro alemde hiç yoktan tezahür ediverdiğini ifade eder: “Fiziğin en temel kanunları – Newton’un hareket kanunları ve Kuantum mekaniği gibi – aslında tezahürseldir. Bu kanunlar büyük madde yığınlarının özellikleridir, ve onların kesinliği çok yakından tetkik edildiğinde, hiçlik içine kayboluverirler.”[12] Başka bir ifadeyle, fizik kanunları hükmettikleri maddeden kaynaklanmazlar; onlar dışarıdan bir yerden geliverirler – yani bildiğimiz madde-enerji evreni dışından. Hava durumu gibi bazı basit organizasyon fenomenlerini inceledikten sonra şu kanaata varır: “Bu basit durumlarda biz ispat edebiliyoruz ki organizasyon kendine has bir mana ve hayat kazanabilir ve kendisini oluşturan parçalarına nüfuz etmeye başlıyabilir. O yüzden fizik biliminin bize söylemesi gereken şey bütünün parçalarının toplamından fazla olmasının sadece bir kavram değil fiziksel bir fenomen (hadise) olduğudur. Tabiat sadece mikroskopik kurallar tabanı tarafından değil, aynı zamanda güçlü ve genel organizasyon prensipleriyle düzenlenmektedir.” [13] “Fizik kanunu genellikle yalın düşünceyle öngörülemez, deneysel olarak keşfedilmesi lazımdır.”[14] Bunlar, gözlemlere dayalı olarak, bütünün Büyük Patlama kaynaklı madde-enerjiden oluşan parçalarının toplamından daha fazla olduğunu tesis eden çok kuvvetli ifadelerdir. Bediüzzaman da buna şöyle işaret eder: “Evet, mecmû’da bir hüküm bulunur, ferdde bulunmaz.”[15] O halde bütündeki ‘fazla’lar madde-dışı veya mana olmak ve Bediüzzaman’ın ‘Esma’ olarak tabir ettiği madde-dışı evrenlerden gelmek zorundadır.

KAREKTER VE FERDİYET

Elementlerin temel yapı taşı olan atomlar elektron, proton, ve nötronlerdan oluşur, ve evrende bir kısmı tabii olarak bulunan bir kısmı da laboratuvarda füzyon ile üretilebilen 100’den fazla element vardır. Bu elementlerin temel farkı çekirdeklerindeki proton sayısıdır. Mesela hidrojen atomunda 1, karbonda 6, demirde 26, ve altında 79 proton vardır. Ama tüm protonlar birbirinin aynıdır – aynen pirinç taneleri gibi. Şimdi düşünelim: Eğer 6 pirinç tanesini birlikte sıkı sıkı bağlayınca 6’lık bir pirinç dizesi yerine bir mısır tanesi, 26 tanesini bağlayınca bir bakla, ve 79 tanesini bağlayınca bir fındık oluyorsa, bunda bir iş var demektir. Veya, 6 beyaz adam bir araya gelip kenetlenince dev bir zenci adama, ve ayrıldıkları zaman da tekrar 6 beyaz adama dönüyorlarsa… Daha da acaibi, iki mühendis kenetlenince bir tıp doktoruna, ve üç mühendis kentlenince bir avukata dönüyorlarsa… Herhalde “pes” deriz.

Karbon, demir, ve altının karekterleri birbirinden çok farklıdır, ama belli ki bu karekterler protonların kendilerinden gelmiyor. Çünkü protonlarda ne karbon karekteri vardır, ne demir, ne de altın. Hatta öyle görülüyor ki karbon veya demiri altına çevirmek gayet mümkün – yapmamız gereken tek şey nükleer santrallarda uranyum atomunu parçaladığımız gibi karbon veya demir atomlarını parçalayıp açığa çıkan protonları 79’luk guruplar halinde biraraya getirmek.

Benzer şekilde, iki hidrojen atomu ile bir oksijen atomu bir araya getirilirse, bu bir gaz karışımı olur ve karışım hidrojen ve oksijenin özelliklerini taşır. Ama iki hidrejen ve bir oksijen kimyasal bir bağ ile birbirine bağlanırsa, özellikleri tamamen değişik olan “su” oluşur. Kimyasal bağları sağlayan kuvvette su veya başka bir bileşik madde karekteri olmadığına göre, bileşimlerin karekterleri nereden geliyor? Öyle görülüyor ki evrende karekterin kaynağı madde-dışı yaygın bir ferdiyyet katmanı vardır, “Ferd” ismi tüm varlıklarda güneş gibi parlamaktadır.

SEVGİ VE ŞEFKAT

Kainatta sevgi ve sevginin muhtelif çeşit ve derecelerinin varlığı konusunda herhalde kimsenin bir şüphesi yoktur. Hatta Bediüzzaman, sevgiyi yaratılışın mayası olarak görür: “Muhabbet, şu kâinatın bir sebeb-i vücududur. Hem şu kâinatın râbıtasıdır.”[16] Sevgilerin de en halisi ve en yücesi her türlü maddî ve manevî menfaat duygularından arınmış olan şefkattir. Kainatta yaygın bir anne şefkatinin varlığı gözlemlerle sabittir, ve “tabiat ana” tabiri bu gerçeğin bir ifadesidir. Bediüzzaman, vahşi hayvanlarda bile görülen bu şefkate işaret eder, ve dikkatlleri bu şefkat pırıltılarının kaynağına çevirir: “[Rahmet] hattâ ağacın başındaki yuvada kanatsız, zayıf kuşçuklara annelerini emirber nefer gibi gezdirir, rızıklarını getirttirir. Ve aç bir arslanı yavrusuna müsahhar eder, elde ettiği bir eti yemeyip yavrusuna yedirir.” [17]

Şefkat hissinin gıdası şefkat etme ve edilme, yani şartsız ve karşılıksız sevme ve sevilmedir. O yüzden maddî menfaat ve maddî hazlara dayalı materyalist felsefede şefkat diye birşey yoktur ve olamaz. Neticede en ulvî bir his olan şefkat, en süflî bir his olan maddî cazibe yani şehvet ile karıştırılmıştır, ve bu derin yanılgı bilim diye takdim edilmiştir. Şefkat en parlak tarzda annelerde tecelli eder, ve onları adeta cisimleşmiş şefkate çevirir. Ancak insanların temel yapı taşları olan hücrelerinde “şefkat” diye maddî bir unsur yoktur, ve dolayesiyle varlığı tecrübelerle sabit olan şefkat madde değil mânâdır. O halde kainatta zaman ve mekan üstü yaygın bir şefkat katmanı vardır, ve en şafkatli varlıklar bu katmandan gelen şefkat ışınlarını bir elmas gibi en yoğun tarzda alıp yansıtabilenlerdir. Bediüzzaman’a göre varlığı apaçık görülen bu şefkat alemi ‘Rahîm’ isminin bir cilvesidir: “Kâinatta hadsiz rahmetin mevcudiyeti ve hakikatı, aynen güneşin ziyası gibi görünür. Ve ziyanın güneşe kat’î şehadeti misillü, bu geniş rahmet dahi, perde arkasında bir Rahman-ı Rahîm’e şehadet eder.” [18] Yine der ki “Bütün vâlidelerin şefkatleri, ancak bir lem’a-i tecelli-i rahmettir.”[19]

KARŞILIKSIZ VERMEK

İnsanlarda en sevilen hasletlerden biri cömertlik ve ihsandır. Herkes ikram edilmekten hoşlanır, ve ikramın büyüklüğüyle orantılı bir lezzet alır. Bu lezzetin hem anlık olan bir maddî boyutu – ki bu hayvanlarda da vardır – hem de zaman üstü olan insanlara has manevî bir boyutu vardır. Mesela hediye edilen bir paket çikolatadaki en büyük lezzet onları yerken damakta oluşan geçici lezzet değil, a paketi alırken kalpte oluşan ve beraberinde sevgiyi, düşünceyi, ve teşekkürü getiren ve akla geldikçe ve düşünce ile eşelendikçe tazelenen kalıcı lezzettir. Yoksa verilen çikolatalara adeta saldırıp onları oburca yemek adeta hayvanlıktır. Bir demet gül bir öküz için bir anlık bir yeme lezzetinden öte bir şey değildir. Ama aynı gül demeti bir insan için – maddî lezzet boyutu bir hiç olmasına rağmen – taşıdığı manalardan dolayı tükenmez bir lezzettir. Bu geniş insanlık boyutunun farkında bile olmayıp hayvanlar gibi hayatını anlık fizikî lezzetler peşinde koşarak geçirmek ise bir mahrumiyettir ve insanlık hasiyetlerinin israfıdır.

Maddî açıdan bakıldığında karşılıksız vermek kişinin menfaatine zıttır, ve dolayesi ile aptallıktır. Bu, hayatın gayesini ‘menfaat sağlamak’ ve ilişkilerin temelini ‘ortak menfaat’ olarak gören materyalist düşünceye tamamen zıttır. Görünüşte alan kârda, veren ise zarardadır. Ama cömert insanların verdikçe aldığı ve kendini “verme zevki” olarak hissettiren manevî bir haz vardır. Cömertlik, insanlarda en ulvî hislerden biridir ve bu hissin gıdası vermek yani ikram etmektir. Vererek gıdalanan bu manevî mide verdikçe büyür ve gelişir, ve insan için tükenmez bir lezzet kaynağı olur. Veren kişinin insanlık hasebiyle aldığı lezzet, alanların memnuniyetlerinin toplamından büyüktür. Başkalarını memnun etme hisleri yani insanlık mideleri gelişen kişiler için ikram etmek ve bir güzel söz veya bir tebessümle bile olsa başkalarını memnun etmek, daimî bir lezzet ve memnuniyet kaynağıdır.

İLİM

Bediüzzaman varlıkların maddi vücutlarıyla beraber onların adeta ilimle örülmüş matrisleri olan ilmî vücutlarını da nazara verir. Gözlemlerle sabittir ki atomdan galaksilere her şeyin madde-dışı sağlam bir ilmî yapısı vardır, ve herşey âdeta bir ilim ağı ile örülmüştür (hücre ve cep telefonu gibi). Bilimsel çalışma denen şey varlıkların bu ilmî vücudunu tam ve doğru olarak ortaya çıkarma gayretlerinden ibarettir. Bu da varlıkların yapısındaki ilim pırıltılarını gözlemliyerek, pırıltıların kaynağı olan evrensel ilim güneşini akıl gözü ile görmek ve göstermekle yapılır. Meselâ bir hücrenin kütlesi bir gramın milyarda biri kadardır. Ama yok denecek kadar küçük olan o hücrede gözlenen ilim ciltler dolusu kitapları doldurmuştur. O yüzden bir hücrenin maddî vücudu ilmî vucudunun yanında adeta bir hiçtir. Hücre adeta bu bilgilerin tecessüm etmiş halidir.

Evrende herşeyin ilim ile yapılıyor olması ve adeta varlıklardan ilim ışıldaması evrende herşeye nüfuz eden yaygın bir ilim ışığının varlığını gösterir – aynen elmastaki ışık pırıltılarının çevrede yaygın bir ışık aleminin varlığını göstermesi gibi. Ancak varlıkların temel yapıtaşlarında “ilim” diye maddî bir unsur yoktur, ve dolayesiyle varlığı konusunda hiçbir şüphe bulunmayan ilim madde değil mânâdır. Ve evrende yerçekimi kuvveti gibi herşeye nüfuz eden ve zaman ve zemin üstü yaygın bir ilim katmanı vardır. Bu madde-dışı (mânâ) ilim katmanından gelen ilim ışığı bildiğimiz ışıktan farklı olarak maddî beden gözü ile değil manevî akıl gözü ile algılanabilir. Bediüzzaman bu nuranî alemi ‘Âlim’ ismiyle irtibatlandırır: “İlmin her delili, Zât-ı Alîm’in mevcudiyetine dahi delildir. Sıfat mevsufsuz olması muhal ve imkânsız olmasından bütün hüccetleri Alîm-i Ezelî’nin vücub-u vücuduna kuvvetli ve gayet kat’î bir hüccet-i kübradır [büyük bir delildir].”[20]

BEŞ DUYU VE ÖTESİ

İnsanlarda görme, dokunma, ve koklama gibi madde ile alakalı beş temel duyu ile beraber şefkat, adalet, şevk, ve hatta altıncı his gibi madde ile direk alakası olmayan sayısız duygular vardır. Çevremizi ve varlıkları algılarken genellikle göz ve kulak gibi beş temel duyu organımıza ve onların bağlandığı merkez olan beyine dayanırız. Varlık alemini madde ile sınırlamanın bir sonucu olarak da beş temel duyuyu maddenin işi, diğer hisleri de maddî etkileşimlerin tezahürleri olarak görürüz. Bu bakış açısının sonucu olarak da her maddî varlık gibi kimyasal elementlerden oluşan insan beynine bir harikalık atfederiz, ve beyni anlamaktaki acizliğimizi itiraf ederiz. Aslında bizim anlamadığımız beyin değil, eşyanın hakikatıdır. Beynin müphemliği maddesinden değil, onun tüm turarsızlıklarımızı ve cahilliğimizi içinde sakladığımız kapalı bir kutu olarak kullanılmasındandır.

Mesela görme olayına bakalım. Gözlerimiz açıkken gördüğümüze ve kapalıyken görmediğimize dayanarak hemen ‘görme olayını gerçekleştiren gözdür’ sonucuna varabiliyoruz. Aslında bu sonuç görme için gözlüğe bağımlı birinin gözlüksüz göremediğine dayanarak ‘gören gözlüktür’ demesinden pek de farklı değil. (Kaldı ki rüyada gözlerimiz kapalı olduğu halde gayet net olarak görebiliyoruz). Olaya biraz daha bütüncül bakanlar göz ile beraber görme sinyalini beyindeki görme merkezine ileten sinirleri de dikkate alarak görmenin harika bir tarzda beyindeki görme merkezinde oluştuğunu söylerler. Yani görme oluverir. Beyin burada cahilliğimizi örten siyah bir örtü olarak kullanılmaktadır. Başka bir ifade ile, beyin adeta tüm bilgileri yutan ve bilginin bile kaçamadığı bir karadeliğe dönüştürülmüştür. Ancak beyindeki görme merkezi denen şey, görme sinirinin bittiği noktadan başka bir şey değildir. Görme merkezi dahil tüm beynin temel yapıtaşı ise elementler, ve onların da temel yapı taşları elektron, proton, ve nötronlardır. Yani bir odun parçasında ne varsa, beyinde de o vardır. Beyindeki yüklü parçacıkların akışından oluşan elektrik akımları ise bir bilgisayar işlemcisindeki elektrik akımından farklı değildir.

Göz ve beynin yapıtaşlarında ‘görme’ diye bir unsur yoktur, ve parçalarında olmayan bir şey bütününde de olamaz. Eğer varsa, başka bir yerden geliyor demektir. Göz ve beyin karbon, hidrojen, ve oksijen gibi atomlardan oluşur. Aynı atomlardan oluşan bir ekmek parçasının görme kabiliyeti ne kadar ise, göz veya beynin görme kabiliyeti de o kadardır. Göz-sinir-beyin üçlüsünün yapı taşları olan hücrelerde “görme” diye maddî bir unsur yoktur, ve dolayesiyle varlığı tecrübelerle sabit olan görme madde-dışı yani mânâdır. O halde kainatta zaman ve mekan üstü yaygın bir ‘görme’ katmanı vardır, ve manevî bir elmas gibi, bu katmandan gelen görme ışınlarını alıp yansıtabilen varlıklar da gören varlıklardır. Bediüzzaman’a göre bu görme alemi, ‘Basîr’ isminin bir tecellisidir.

Göz veya görme merkezinde bir arıza olunca görmenin olmaması, görmenin kaynağının bu organlar olduğunu göstermez – aynen gözlük bağımlıları için görmenin kaynağının gözlük olmadığı gibi. Yani göz için gözlük ne ise, görme için de göz-sinir-beyin kombinasyonu odur. Öyle görülüyor ki görme merkezi denen şey, bir mânâ olan görme hasiyetinin beyinde yansıdığı veya tecelli ettiği noktadır. Başka bir tabirle, beyindeki görme merkezi, beden ile ruhun görme hasiyetinin kaynak noktasıdır, ve maddeden mânâya bir geçiş köprüsüdür.

Keza, parfümler ve tüm güzel kokulu çiçekler yine hidrojen, oksijen, ve karbon gibi atomlardan oluşurlar, ve bu atomların hiç birinde ‘koku’ diye bir unsur yoktur. Suyun yapısındaki hidrojen atomu ile bir çiçeğin yapısındaki hidrojen tamamen aynıdır, ve tüm atomlar elektron, proton, ve nötron parçacıklarından yapılmışlardır. O zaman koku çiçeğin veya parfümün neresindedir? Hatta pis kokulu şeyler de aynı temel parçacıklardan oluşurlar. Öyle görülüyor ki koku maddede tezahür eder, madde ile taşınır, ama madde değildir. O halde koku madde-dışı yani manadır, ve her molekülün kendine has bir koku alıp yansıtma özelliği vardır. Ancak kokunun kaynağı atomların dizilişi değildir – aynen elmasta pırıltıların kaynağının karbon atomlarını bir kristal tarzında dizilmeleri değil dışarıdan gelen ışığın olması gibi. Burada yanılgının kaynağı Bediüzzaman’ın ‘iktiran’ olarak tabir ettiği iki şeyin beraber gelmesi veya bulunması, ve bunların birbirine illet zannedilmesidir. Yani biri gidince ötekinin de gitmesi, ve dolayesi ile birinin diğerinin kaynağı olduğu şeklindeki şartlanmadır.

Benzer şeyler tat için de söylenebilir. Mesela elmadan portakala kadar tüm meyveler aynı atomlardan yapılmışlardır. Ama tatların meyvelerdeki atomlarla hiçbir ilgisi yoktur. Yani oksijen ve hidrojenin kendine has bir tadı, ve bu iki elementin bileşeni olan suyun da bu karışımı andıran ara bir tadı yoktur. O yüzden hiç kimse organik bir molekülün yapısındaki atomlara bakıp tadını tahmin edemez. Belli ki tat da değişik atom dizilimlerinde değişik şekilde yansıyan – ama atomlarla direk bir irtibatı olmayan – bir manadır, ve tat ancak tecrübe ederek bilinebilir. Hayatında ilk defa tuz gören bir kimyacı tuzun yapısındaki atomlara bakarak tuzun bir çok kimyasal özelliğini doğru olarak tayin edebilir. Ama tuzun yapısındaki sodyum ve klor atomlarına bakarak tadının nasıl olacağı hakkında hiç bir şey söyleyemez.

ELMAS: MADDESİ ve PIRILTILARI

Elmas deyince akla elmasın malzemesi değil, ona canlılık veren ve gözleri ve kalpleri okşayan cıvıl cıvıl rengarenk büyüleyici pırıltıları gelir. Aslında elmasın temel yapıtaşı siyahlığı ve matlığı ile bilinen ve üzerine düşen ışığın neredeyse tamamını emen (ki sihahlığın sebebi budur) karbon elementidir. Elması baştacı yaptıran şey, kesif olan malzemesinin kıymeti ve miktarı değil, kendisi dışındaki latif bir alemi (ışık alemini) içine alıp onun cilvelerini tezahür ettirebilmesidir. O yüzden en kıymetli elmas, büyüklüğü ve ağırlığı en fazla olan değil, saflığı, berraklığı, ve kusursuzluğuyla ışığı en güzel bir şekilde yansıtan elmastır. Yani ışığın pırıltılarını en mükemmel şekilde gösteren ve kendisi adeta hiç görülmeyen elmastır. O kadar ki elmasa bakan sadece ışığın sergilediği güzellikler manzumesini görür, ve malzemesi olan karbonu hiç farketmez.

Herkes bilir ki elmasın pırıltılarının kaynağı kendi malzemesi değil, dışarıdan gelen ışıktır. Yani gözleri kamaştıran o büyüleyici pırıltılar elmasın yapıtaşı olan karbon atomlarından gelmez; güneş veya lamba gibi dışarıdaki bir ışık kaynağından gelir. Bu, elması karanlık bir odaya götürerek kolayca isbat edilebilir. Görülecektir ki karanlıkta elmasın pırıltılarından hiçbir eser kalmaz, kendisi bile görülemez. Demek elması elmas yapan ve ona şatafat, güzellik, ve bir bakıma hayat veren, dışarıdan gelip onda yansıyan ışıktır, ve ışıksız bir elmaz ruhu gitmiş ölü bir ceset gibidir.

Elmastan çıkıyor gibi görünen ışğın dışarıdan geldiğini izah etmeye kalkmak, belki malumu ilam etmektir, ve abesle iştigal etmek gibi görülebilr. Çünkü bunun aksini iddia edecek kimse yoktur. Fakat herkesin kolayca kabul edebileceği bu basit gözlem, anlaması ve ulaşılması çok zor bazı mühim hakikatlara çıkan merdiven olabilir, ve o yüzden önemi büyüktür. Şimdi başlangıç olarak şu soruyu soralım: Eğer dünyada karanlık diye bir şey olmasaydı ve güneş vs gibi ışık kaynakları görülmeseydi, yani her tarafta “yaygın” bir aydınlık olsaydı, acaba artık her zaman parıldıyan elmastan gelen ışığı nasıl izah edecektik? Yine kolayca bu ışığın dışarıdaki görmediğimiz bir kaynaktan geldiğini mi söylüyecektik veya bu parıltıların kaynağının elmasın kendisi olduğunu mu iddia edecektik? İnsanların genelde görüşlerinin kısa olduğu ve olaylara yüzeysel baktığı dikkate alınırsa, bu sefer cevap hiç de kolay değil. Bu durumda biz yaygın bir ışığın farkında bile olmıyacağımız için, muhtemelen nasıl olduğunu anlamasak bile parıldıyan ışıkların elmasın kendisinden geldiğini iddia adecektik, ve aksini düşünemiyecektik bile. Böylelikle de “derin” bir yanılgıya düşmüş olacak, ve çelişkiler ve çıkmazlarla boğuşup duracaktık. Mesela, tek bir karbon atomunun (veya grafit halinde dizilen bir çok karbon atomlarının) ışık vermediğini görecek, ve yapıtaşında olmayan bir hasiyetin bütününde nasıl olabileceği temel sorusuna cevap arayacaktık.

Bir kısım araştırmacılar karbon atomunu en ince ayrıntılarına kadar inceleyip ışığın atomun neresinden kaynaklandığını anlamaya çalışırken, ışık vermeyen grafitle ışık veren elmas arasındaki farkın atomlarda değil atomların diziliminde olduğunu gören diğer araştırmacılar da ışığın sırrını atomların kendilerinde değil, dizilimlerinde yani atomlar arası bağlarda arayacaktı. Delil olarak da elmasın şekli ve kesimi değiştikçe verilen ışığın nasıl değiştiği gösterilecekti. Sonunda birbiriyle çelişen ve kafaları karıştıran birçok teoriler kurulacak, bazı teoriler red edilirken bazıları da tutarsızlıklarına rağmen daha iyisi olmadığı için bir süreliğine de olsa kabul görecekti. Ve temel yanılgı içindeki bu araştırmalar “pozitif bilim”, ve bu araştırmaları yapanlar da “biliminsanı” olarak takdim edilecekti. Işığın kaynağını dışarda arama teklifleri ise akılları gözlerine inmiş bu kişiler tarafından “bilimsel olmayan” bir yaklaşım olarak değerlendirilecek, ve dikkate alınmıyacaktı. Bu önyargılı yaklaşım, bilimin önünü açmak yerine bir set oluşturacak, ve bilimin önünü tıkıyacaktı. Bilim tarihine bakıldığında, bilim dünyasındaki en büyük açılımların “alışılmışın dışında” yaklaşımların sonunda gerçekleştiğini görürüz – Einstein’in bir asır evvel klasik mekaniğin katı kurallarından sıyrılıp izafiyet teorisini kurması gibi.

Yukarıdaki tartışmaların ışığında elması şöyle ifade edebiliriz: Elmas = Karbon + Işık. Yani elması elmas yapan ışıktır, daha doğrusu ışığı içine alıp yansıtabilme özelliğidir. İlginçtir ki elmasın etrafı da ışıkla doludur, ama biz her tarafı kuşatan o ışığı farketmiyoruz bile. Bu görmediğimiz ışık aslında uzay dahil her tarafta vardır, ama biz ışığın pırıltılarını elmas gibi ışığı alıp yansıtan maddelerde görürüz. O yüzden denebilir ki karbon malzemesinden olan bir şey, eğer ışığı alıp yansıtabiliyorsa elmastır, yoksa grafittir. En harika elmas, ışığı optik bilimi kurallarınca en harika şekilde yansıtandır. Dolayesiyle, elması keserken ve işlerken göz önünde tutulan temel şey ışıktır, ve ışığı yansıtma özelliğidir. Iyi bir elmas sanatkarı olmanın birinci şartı da ışığı ve özelliklerini iyi bilmektir.

Görüldüğü gibi, elmasın hakikatı ve göz kamaştıran büyüleyici pırıltılarının sırrı ancak her tarafta yaygın olan ışık aleminin varlığını farkedince, ve elmasa karbon ve ışık alemlerinin uyumlu bir birleşimi olarak bakınca anlaşılır. Bu basit gözlem, varlıkların mahiyetini anlamakta sihirli bir anahtar rolü oynuyacak, ve çevremizi algılayışımızı ve yaratılış hakkındaki anlayışımızı derinden etkiliyecektir. Varlıkları temel katmanlarına ayırma yaklaşımı aynı zamanda bilimin önünü açacak, ve insanlığın yücelmesinin ve dünyada gerçek bir medeniyetin kurulmasının çekirdeğini oluşturacaktır.

BEDEN ve RUH

Materyalist bakış açısı tüm varlıklar gibi insana da bir madde külçesi olarak bakar, ve yaklaşık 100 trilyon hücreden oluşan bildiğimiz beden dışında hiç bir şeyin varlığını kabul etmez. Yani temel yapı taşı olarak bir avuç toprak neyse insan da odur. Insan da tüm maddî varlıklar gibi sırf madde (veya enerji)’den oluşur, ve fizik kanunlarına tabidir. Zaten determinist felsefenin temel dayanağı da bu bakış açısıdır. Ölüm sonrası bu hücrelerin dağılıp toprağa karışması ile de insan yok olur.

Ölmüş bir insanla canlısı arasındaki her fark – hayat, görme, işitme, akıl, şuur, bilgi, irade, sevgi, haz alma ve ızdırap çekme, hayal etme, rüya görme, benlik, hırs gösterme, cömertlik, san’at anlayışı, adalet hissi, ve ebedi yaşama arzusu gibi – madde dışıdır. Madde-dışı ve dolayesi ile zaman ve mekan üstü olan bu sıfatların toplamına mana veya ruh denir. Maddeci bakış açısı bu manayı maddenin etkileşimleri (her ne demekse) sonucu oluşan geçici tezahürler olarak görür. Bediüzzaman ise manayı yani ruhu öz ve esas varlık, maddeyi ise kabuk veya elbise olarak görür. Ölüm, bu gerçek insan varlığının beden kılıfını terketmesidir: “[Ruh] müddet-i hayatta, tedricî cesed libasını değiştiriyor. Mevtte ise birden soyunur. Gâyet kat’î bir hads ile belki müşahede ile sabittir ki, cesed ruh ile kaimdir.”[21]

Varlığı maddeden ibaret görenler ve dolayesi ile ruhun varlığını reddedenler de beden ile beraber bedene nüfuz eden bir mananın varlığının ve onun madde-üstü özelliklerinin farkındadırlar. Ancak onlar kolaycılığa kaçıp ruhun tercih etmek ve emir vermek gibi tüm özelliklerini beyne vermektedirler. Bunun sonucu olarak da yapısı bir parça etten pek de farklı olmayan beyne idrakte zorlandığımız adeta ilahlık derecesinde bir harikalık vermek zorunda kalmaktadırlar. Beyin aslında bedenin kontrol merkezidir – aynen pilot kabinin bir uçağın koca gövdesinin kumanda merkezi olması gibi. Uçağın tüm parçaları vücuttaki sinir ağı gibi iletkenlerle pilot kabinine bağlıdır, ve tüm komutları oradan alır. Ama uçağı sevk ve idare eden kumanda merkezi değil uçağın cinsinden olmayan ve şuur, görme, işitme, ve irade gibi uçağın malzemesinde bulunmayan özelliklere sahip olan bir pilottur. Pilotlar greve gidince uçaklardan hiçbir şey eksilmez, ama tüm uçaklar yerde hareketsiz kalır. Pilotun (veya uzaktan kumandalı uçaklarda operatörün) varlığını inkarda ve her harikalığı pilot kabinine vermekte ısrar ederek uçan bir uçağı doğru olarak anlamak ne kadar mümkünse, madde-dışı bir ruhun varlığını inkar ederek ve hayat, şuur, hayal, görme, ve irade gibi madde-üstü her harikalığı kalın duvarlı karanlık bir kap içine doldurulmuş olan beyin maddesine atfederek bir insanı doğru olarak anlamak da o kadar mümkündür.

Maddeden ibaret bir beden olarak bakıldığında, insanın ulaşabileceği en yüksek seviye gelişmiş bir robotluktur. Teknoloji harikası bir robot yürür, belli işleri gayet iyi yapar, emir alır, ve gittiği yeri mekanik olarak görür. Hatta mekanik bir sesle kahkaha bile atar. Ama hiçbir şey hissedemez ve yaptığı hiçbir şeyin farkında olamaz. Kütüphane dolusu bilgi yüklü olsa bile ne bildiğini bilemez. Çünkü harika bir işlemcisi olsa bile şuuru yoktur. Aklına aniden birşey gelemez. Başka robotları sevemez veya onlara kızamaz, ve onları imha etme planları yapamaz. Güzel bir çiçeği seyredip ondan zevk alamaz, yeni yerler görmeyi arzu edemez. En iyi muziği çalabilir ve bir orkestranın işini görebilir, ama güzel müzik dinlemenin hazzını bilemez. Küçük bir robotu bağrına basıp şefkat gösteremez. Tükettiği bir yakıt veya enerinin tadına varamaz. Başka bir robota acıyıp ona yardım etmeye kalkamaz. Olup biteni kavrayamaz, ve iyi haberle sevinip kötü haberle üzülemez. Depresyon nedir bilemez. Bir gün yaşlanıp robot mezarlığına terkedileceğim diye tedirgin olamaz, ve uzun yaşama arzusu nedir bilemez. Geçmişi düşünemez ve gelecek hakkında telaş edemez. Hayal kuramaz ve rüya göremez. Başka robotların komik hareketlerine gülemez. Kendisine bir kaç dakikada kitaplar dolusu bilgi yüklenebilir ve bir anda yabancı bir dili öğrenebilir, ama yeni şeyler öğrenmekten zevk alamaz, hayrette kalamaz, ve yorum yapamaz. Yeni bilgi üretemez ve insiyatif kullanıp programında olmayan şeyler yapmayı deneyemez. Başka bir robotla iletişim kurabilir, ama zevkli bir his alışverişi olan sohbet yapamaz – en gelişmiş bir elektronik beyne sahip olsa bile.

Yani teknoloji harikası bu robot insanı insan yapan hiçbir özelliğe sahip olamaz. Çünkü bunların hiçbirinin kaynağı madde değildir. İnsan ile insan bedeni harikalığındaki bir robot arasındaki her fark, madde-dışı yani manadır. Ve ışığın elmasa yayılması gibi insanın bedenine nüfuz eden bu manaların tamamı ruhtur. 1998 Fizik Nobel Ödülü sahibi Robert Laughlin bedene nüfuz eden manayı şöyle ifade eder: “Eğer basit bir fiziksel hadise efektif olarak kendisinin gelmiş olduğu daha temel kanunlardan bağımsız olabiliyorsa, biz de olabiliriz. Ben karbonum, ama öyle olmaya muhtaç değilim. Benim yapılmış olduğum atomlara nüfuz eden bir manam var.”[22]

Bediüzzaman’ın dediği gibi beden ruh ile kaimdir, ve bedene kıymet veren de ruhtur. Ruh madde-dışı ve dolayesiyle zaman ve mekan üstüdür, ve fizik kanunları gibi maddenin tabi olduğu hiç bir kısıtlamaya maruz değildir. İnsanın gerçek mahiyetini anlamanın başlangıç noktası, içine çakılıp kaldığımız maddeden sıyrılıp nazarları madde ötesine çevirmek olacaktır.

KAPANIŞ – CLOSING

Müsbet ilmin kaynağı gözlemdir. M.Ö. 5. yüzyılda Empedocles tarafından basit gözlemlere dayanarak herşeyin hava, toprak, su, ve ateşten ibaret olduğu ifade edildi ve bu teori yüzyıllar boyunca bilime hükmetti. Ancak 17. yüzyıldan itibaren evrenin yapısının tekrar sorgulanmaya başlanması ve elementlerin keşfiyle ilmî gelişmelerin önü açıldı ve birçok yeni bilim dalları doğdu. Bugün gayet iyi biliyoruz ki her şey 100 küsur elementten oluşur, ve her madde bu elementlerin bir kombinasyonu olarak ifade edilebilir. Bu açılım birçok yeni kimyasal bileşenin de keşfini ve modern kimyanın gelişimini beraberinde getirdi.

Günümüz bilim dünyasının da ciddî bir saplantısı, herşeyin kaynağının madde (veya onun eşdeğeri enerji) olduğu önkabulüdür. Bu da bilimde tıkanmalara ve çıkmazlara yol açmaktadır. Bilim dünyası artık fark ve itiraf etmelidir ki maddenin temel yapıtaşı olan parçacık veya enerji dalgasında kuvvet, irade, hayat, şuur, görme, sevgi, güzellik, vs gibi şeyler yoktur, ve temel yapıtaşlarında olmayan bütününde olamaz. Varsa (ki vardır) başka bir yerden geliyor demektir. Artık evrenin madde-enerjiden oluşan tek katmanlı olduğu yaklaşımının bırakılıp çok katmanlılık, yani varlıkların madde ile beraber kuvvet, irade, hayat, şuur, görme, sevgi, güzellik, vs gibi birbirinden bağımsız madde dışı yani mânâ katmanlarından oluştuğu görüşü ciddî olarak dikkate alınmalıdır. Bu görüş, müsbet ilmin kaynağı olan gözlemlerle tam uyumludur. Bu katmanların kaynağı ile ilgili felsefik tartışmalar, evrenin büyük patlama öncesi madde-enerjisinin kaynağı ile ilgili tartışmalardan hiç de farklı değildir. Eski Yunan felsefesinde bu katmanların kaynağı Venüs, Eros, ve Themis gibi tanrılara atfedilirdi. Müsbet bilimcilerin genel yaklaşımı ise “üzümünü ye bağını sorma” tarzındadır. Bediüzzaman’a göre ise madde-dışı her özelliğim kaynağı Allah’ın isimleridir. O yüzden semavî dinlerin mensupları için eşyayı anlamak esmayı ve dolayesi ile Allah’ı anlamaktır.

Newton’un bir elmanın düşüşünü sorgulaması, fizikte bir çığır açtı. Burada ifade edilen soruların cevabının etkisi, herhalde daha az olmayacaktır. Yüzyılların getirdiği şartlanma ve önyargıdan sıyrılmayı başarmış sorgulayıcı biliminsanları gözlemleyip göstereceklerdir ki evren bir veya iki değil, çok boyutludur. Ve bu boyutlardan sadece birisi içine çakılıp kaldığımız madde ile alakalıdır.

Elmasın hakikatı, ancak parıltıların karbon atomlarından veya atomlar arası bağlardan değil de elmas dışındaki bir ışık kaynağından geldiği farkedilince anlaşılır. Televizyonun hakikatı, değişik ses ve görüntü yayınlarının aletin içinden değil dışarıdaki onlarca yayın katmanından geldiği görülünce, yani televizyon aletinin yayınların kaynağı değil sadece alıcısı olduğu farkedilince anlaşılır. Eşyanın – bilhassa insanın – da hakikatı, maddedeki hayat, şuur, san’at, ve güzellik gibi onlarca madde-dışı pırıltıların maddenin parçacıklarından değil madde-dışı katmanlardan veya paralel evrenlerden geldiği farkedilince anlaşılacaktır. İnsanlık için gerçek aydınlanma o zaman başlayacaktır.

[1] Nursi, B. S., Sözler, Lemeat, s. 698, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[2] Nursi, B. S., Muhakemat, 3. Makale, 1. Maksat, s. 134, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[3] Nursi, B. S., Sözler, 29. Söz, s. 509, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[4] Nursi, B. S., Sözler, 32. Söz, 3. Mevkıf, s. 617, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[5] Nursi, B. S., Şualar, 29. Lem’a, 2. Bab, 7. Point, s. 758, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[6] Nursi, B. S., Muhakemat, 3. Makale, 3. Maksat, s.169, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[7] Nursi, B. S., Sözler, 30. Söz, s. 545, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[8] Nursi, B. S., Sözler, 32. Söz, 3. Mevkıf, s. 617, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[9] Nursi, B. S., Sözler, 33. Söz, 31. Pencere, s. 686, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[10] Walter Isaacson, Einstein – His Life and Universe, s. 391, Simon & Schuster, New York, 2007.

[11] Walter Isaacson, Einstein – His Life and Universe, s. 388, Simon & Schuster, New York, 2007.

[12] Laughlin, R. B., A Different Universe – Reinventing Physics from the Bottom Down, Basic Books, New York, 2005, p. back cover page.

[13] Laughlin, R. B., A Different Universe – Reinventing Physics from the Bottom Down, Basic Books, New York, 2005, preface, p. xiv.

[14] Laughlin, R. B., A Different Universe – Reinventing Physics from the Bottom Down, Basic Books, New York, 2005, preface, p. xv.

[15] Nursi, B. S., Muhakemat, 3. Makale, 2. Maksat, s. 146, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[16] Nursi, B. S., Sözler, 24. Söz, 5. Dal, s. 358, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[17] Nursi, B. S., Şualar, 15. Şua, Birinci Makam, s. 610, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[18] Nursi, B. S., Şualar, 15. Şua, Birinci Makam, s. 610, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[19] Nursi, B. S., Sözler, 7. Söz, s. 32, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[20] Nursi, B. S., Şualar, 15. Şua, s. 647, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[21] Nursi, B. S., Sözler, 29. Söz, 2. Maksat, s. 517, Envar Neşriyat, İstanbul, 1996.

[22] Laughlin, R. B., A Different Universe – Reinventing Physics from the Bottom Down, Basic Books, New York, 2005, p. xv.